diff --git a/README.md b/README.md index a2f6fba..d87e15c 100644 --- a/README.md +++ b/README.md @@ -83,6 +83,17 @@ sudo ./scripts/download-content.sh **7. Use it.** Join the Wi-Fi network you created and open **http://box.lan/home**. +### Turkish survival guide + +Most of the medical and survival content on the box is in English, and Kiwix has no Turkish medical or survival ZIM. So the homepage ships a small Turkish guide at **http://box.lan/home/rehber/** (about 110 KB, no download needed): + +- first aid, water and food, shelter/heating/fire, other disasters (flood, tsunami, wildfire, chemical, etc.), hygiene and psychological first aid, navigation and signalling, +- a Turkish-English glossary of 350+ terms. The homepage search uses it: pick an English book, type in Turkish ("yanık"), and it searches in English ("burn"), +- "read more" links that open the matching article in the Turkish Wikipedia or the English books on the box, +- a short how-to for setting up offline translation on Android and iPhone in advance. + +The text is written from scratch (no copied text) based on public guidance from ERC 2021, IFRC 2020, WHO, Sphere, AFAD, CDC, EPA, FEMA and USDA, with the source under each section. **It has not yet been reviewed by a health professional**; each page says so. + ### Optional: internet over a USB Wi-Fi adapter The Pi's built-in Wi-Fi is dedicated to the hotspot. If the Pi needs internet temporarily (updates, new content) and there is no Ethernet cable, add a cheap USB Wi-Fi adapter as a second card. Adapters with the MediaTek MT7601U chip work out of the box. @@ -122,6 +133,7 @@ config/iiab-overrides.yml Internet-in-a-Box settings config/content.conf list of content to download www/home/index.html homepage www/home/acil.html emergency page (Turkish, sourced from AFAD and EPA) +www/home/rehber/ Turkish survival guide and Turkish-English glossary ``` ### Troubleshooting @@ -221,6 +233,17 @@ sudo ./scripts/download-content.sh **7. Kullan.** Oluşturduğun Wi-Fi ağına bağlan ve **http://box.lan/home** adresini aç. +### Türkçe hayatta kalma rehberi + +Kutudaki tıp ve hayatta kalma içeriğinin çoğu İngilizce ve Kiwix'te Türkçe tıp ya da hayatta kalma ZIM'i yok. Bu yüzden ana sayfayla birlikte **http://box.lan/home/rehber/** adresinde küçük bir Türkçe rehber gelir (yaklaşık 110 KB, ayrıca indirme gerekmez): + +- ilk yardım, su ve gıda, barınma/ısınma/yangın, diğer afetler (sel, tsunami, orman yangını, kimyasal sızıntı vb.), hijyen ve psikolojik ilk yardım, yön bulma ve işaretleşme, +- 350'den fazla terimlik Türkçe-İngilizce sözlük. Ana sayfadaki arama bunu kullanır: İngilizce bir kitap seçip Türkçe yazarsan ("yanık") İngilizcesiyle ("burn") arar, +- ilgili konuyu kutudaki Türkçe Vikipedi'de ya da İngilizce kitaplarda açan "daha fazla oku" bağlantıları, +- Android ve iPhone'da çevrimdışı çevirinin önceden nasıl kurulacağını anlatan kısa bir bölüm. + +Metinler hiçbir yerden kopyalanmadan; ERC 2021, IFRC 2020, DSÖ, Sphere, AFAD, CDC, EPA, FEMA ve USDA'nın herkese açık önerilerine dayanarak özgün olarak yazıldı, her bölümün altında kaynağı var. **Henüz bir sağlık profesyoneli tarafından kontrol edilmedi**; her sayfada bu yazıyor. + ### İsteğe bağlı: USB Wi-Fi adaptörüyle internet Pi'nin dahili Wi-Fi kartı sadece hotspot için kullanılıyor. Pi'nin geçici olarak internete çıkması gerekirse (güncelleme, yeni içerik) ve Ethernet kablosu yoksa ikinci kart olarak ucuz bir USB Wi-Fi adaptörü tak. MediaTek MT7601U yongalı adaptörler kurulumsuz çalışıyor. @@ -260,6 +283,7 @@ config/iiab-overrides.yml Internet-in-a-Box ayarları config/content.conf indirilecek içerik listesi www/home/index.html ana sayfa www/home/acil.html acil durum sayfası (AFAD ve EPA kaynaklı) +www/home/rehber/ Türkçe hayatta kalma rehberi ve Türkçe-İngilizce sözlük ``` ### Sorun giderme diff --git a/scripts/install-homepage.sh b/scripts/install-homepage.sh index 3fbb2e9..5c316c1 100755 --- a/scripts/install-homepage.sh +++ b/scripts/install-homepage.sh @@ -13,5 +13,9 @@ if [ -f "$DST/index.html" ] && [ ! -f "$DST/index.html.iiab-original" ]; then cp "$DST/index.html" "$DST/index.html.iiab-original" fi cp "$SRC/index.html" "$SRC/acil.html" "$DST/" +# Türkçe hayatta kalma rehberi / Turkish survival guide +mkdir -p "$DST/rehber" +cp "$SRC"/rehber/* "$DST/rehber/" echo "Ana sayfa kuruldu / homepage installed: http://box.lan/home" +echo "Türkçe rehber / Turkish guide: http://box.lan/home/rehber/" echo "Geri almak için / to restore: sudo cp $DST/index.html.iiab-original $DST/index.html" diff --git a/www/home/acil.html b/www/home/acil.html index 414bf67..eddda59 100644 --- a/www/home/acil.html +++ b/www/home/acil.html @@ -118,8 +118,8 @@ -
Daha fazlası
İlk yardım, su arıtma ve barınma için ayrıntılı kaynaklar ana sayfadaki - “Sağlık ve İlk Yardım” ve “Hayatta Kalma ve Hazırlık” bölümlerinde. Bu sayfa resmi kaynakların özetidir; sağlık ekiplerinin ve yetkililerin +
İlk yardım, su arıtma, barınma ve diğer afetler için Türkçe ayrıntılı bilgi Türkçe Hayatta Kalma Rehberi'nde. + İngilizce kaynaklar ana sayfadaki “Sağlık ve İlk Yardım” ve “Hayatta Kalma ve Hazırlık” bölümlerinde. Bu sayfa resmi kaynakların özetidir; sağlık ekiplerinin ve yetkililerin talimatları her zaman önceliklidir.
diff --git a/www/home/index.html b/www/home/index.html index da3e44c..9283cf2 100644 --- a/www/home/index.html +++ b/www/home/index.html @@ -64,6 +64,11 @@ .legend .fold{margin-top:0;transform:scale(.8)} #disk td{color:#B00000;font-weight:bold;font-size:12px} + /* İngilizce kaynak etiketi ve Türkçe→İngilizce arama ipucu / English badge and search hint */ + .en{display:inline-block;font-size:9px;font-weight:bold;color:#fff;background:#7F8C99;border-radius:2px;padding:0 3px;margin-left:5px;vertical-align:1px} + #ceviri{margin-top:4px;color:#444} + #ceviri:empty{display:none} + #ceviri a{font-weight:bold;cursor:pointer} .copy{text-align:center;font-size:10px;color:#444;margin:12px 0 4px;line-height:1.6} @media (max-width:640px){ .hide-s{display:none} .logo{font-size:22px} } @@ -84,6 +89,7 @@ .search input[type=text],.search select,.btn{font-size:16px;padding:6px} .search input[type=text]{width:100%;box-sizing:border-box;margin:4px 0} .copy{font-size:12px} + .en{font-size:11px} } @@ -96,7 +102,7 @@
Çevrimdışı bilgi arşivi — internet olmasa da açık
@@ -107,6 +113,7 @@ +
HAS_PrepperDisk Ana Sayfa
@@ -148,6 +155,15 @@ url: zim olmayan servisler için sabit adres. Cihazda bulunamayan ZIM'ler gri klasörle "henüz yüklenmedi" görünür. */ const CATS = [ + { title:"Türkçe Hayatta Kalma Rehberi", items:[ + { name:"İlk Yardım", desc:"Kalp masajı, kanama ve turnike, ezilme sendromu, kırık, yanık, donma, zehirlenme.", lang:"TR", size:"—", url:"/home/rehber/ilk-yardim.html" }, + { name:"Su ve Gıda", desc:"Su bulma ve arıtma, elektrik kesintisinde yiyecekler, bebek beslenmesi.", lang:"TR", size:"—", url:"/home/rehber/su-ve-gida.html" }, + { name:"Barınma, Isınma ve Yangın", desc:"Çadır, sıcak kalmak, karbonmonoksit, ateş yakma ve yangın söndürme.", lang:"TR", size:"—", url:"/home/rehber/barinma.html" }, + { name:"Afetler", desc:"Sel, tsunami, orman yangını, heyelan, fırtına, kar, kimyasal sızıntı, tahliye.", lang:"TR", size:"—", url:"/home/rehber/afetler.html" }, + { name:"Hijyen, Salgın ve Moral", desc:"Acil tuvalet, el yıkama, salgın belirtileri, psikolojik ilk yardım, çocuklar.", lang:"TR", size:"—", url:"/home/rehber/hijyen.html" }, + { name:"Yön Bulma ve İşaretleşme", desc:"Yardım işaretleri, pusulasız yön bulma, radyo, telsiz ve telefon.", lang:"TR", size:"—", url:"/home/rehber/yon-ve-isaret.html" }, + { name:"Türkçe-İngilizce Sözlük", desc:"İngilizce kitaplarda aramak için tıp ve hayatta kalma terimleri.", lang:"TR", size:"—", url:"/home/rehber/sozluk.html" }, + ]}, { title:"Ansiklopedi", items:[ { name:"Vikipedi (Türkçe)", desc:"Türkçe Vikipedi'nin resimli tam kopyası.", lang:"TR", size:"~9 GB", zim:"wikipedia_tr_all_maxi", search:true }, { name:"Wikipedia (English)", desc:"Tüm İngilizce Wikipedia, resimleriyle birlikte.", lang:"EN", size:"~120 GB", zim:"wikipedia_en_all_maxi", search:true }, @@ -232,13 +248,18 @@ url = b.href; const v = b.id.match(/(\d{4})-(\d{2})[a-z]?$/); status = v ? `${v[2]}/${v[1]} sürümü` : "Kurulu"; - if (i.search) sel.add(new Option(i.name, b.id)); + if (i.search) { + const o = new Option(i.name + (i.lang === "EN" ? " (İngilizce)" : ""), b.id); + o.dataset.lang = i.lang; + sel.add(o); + } } } } if (url) ready++; const icon = !url ? "fold gray" : "fold"; - const name = url ? `${esc(i.name)}` : `${esc(i.name)}`; + const en = i.lang === "EN" ? `İNGİLİZCE` : ""; + const name = (url ? `${esc(i.name)}` : `${esc(i.name)}`) + en; html += ` ${name}
${esc(i.desc)}
@@ -264,8 +285,40 @@ if (!sel.options.length) sel.add(new Option("Tüm kütüphane", "")); document.getElementById("stats").innerHTML = `Toplam ${total} kaynak var, bunlardan ${ready} tanesi kullanıma hazır.
- Bu sayfa internet bağlantısı olmadan çalışır.`; + Bu sayfa internet bağlantısı olmadan çalışır. İngilizce kaynakları okumak için: + Türkçe Rehber » İngilizce kaynakları nasıl okurum?`; + ipucu(); +} + +/* Türkçe → İngilizce arama köprüsü. İngilizce bir kitap seçiliyken Türkçe yazılan arama, + /home/rehber/sozluk.js sözlüğüyle İngilizceye çevrilip öyle aranır. + Turkish → English search bridge: a Turkish query in an English book is searched in English. */ +let secilen = null; // kullanıcının seçtiği eş anlamlı karşılık / alternative the user picked +function ceviri(){ + const sel = document.getElementById("book"); + const o = sel.options[sel.selectedIndex]; + const q = document.getElementById("q").value.trim(); + if (!o || o.dataset.lang !== "EN" || !q || typeof window.sozlukCevir !== "function") return null; + return window.sozlukCevir(q); +} +function ipucu(){ + const box = document.getElementById("ceviri"); + const c = ceviri(); + if (!c || !c.en) { box.textContent = ""; secilen = null; return; } + if (!c.alts.includes(secilen)) secilen = null; + const en = secilen || c.en; + let h = `Bu kitap İngilizce. “${esc(en)}” olarak aranacak.`; + const diger = c.alts.filter(a => a !== en); + if (diger.length) h += " Başka anlam: " + diger.map(a => `${esc(a)}`).join(", "); + if (c.kalan && c.kalan.length) h += ` (çevrilemeyen: ${esc(c.kalan.join(" "))})`; + box.innerHTML = h; } +document.getElementById("ceviri").addEventListener("click", e => { + const a = e.target.closest("a[data-alt]"); + if (a) { secilen = a.dataset.alt; ipucu(); } +}); +document.getElementById("q").addEventListener("input", () => { secilen = null; ipucu(); }); +document.getElementById("book").addEventListener("change", ipucu); /* Saat, telefonun değil Pi'nin saatidir: HTTP yanıtının Date başlığından okunur. */ fetch(location.href, {method:"HEAD", cache:"no-store"}).then(r => { @@ -277,9 +330,11 @@ document.getElementById("search").addEventListener("submit", e => { e.preventDefault(); - const q = document.getElementById("q").value.trim(); + let q = document.getElementById("q").value.trim(); const book = document.getElementById("book").value; if (!q) return; + const c = ceviri(); + if (c && c.en) q = secilen || c.en; location.href = book ? `/kiwix/search?books.name=${encodeURIComponent(book)}&pattern=${encodeURIComponent(q)}` : `/kiwix/search?pattern=${encodeURIComponent(q)}`; @@ -294,5 +349,6 @@ loadBooks().then(render); + diff --git a/www/home/rehber/afetler.html b/www/home/rehber/afetler.html new file mode 100644 index 0000000..7a4ff8b --- /dev/null +++ b/www/home/rehber/afetler.html @@ -0,0 +1,141 @@ + + + + + +HAS_PrepperDisk :: Afetler + + + +
+ + + + + + + + + + +
Sel ve su baskını
    +
  • Sel uyarısında ya da sağanakta dere yatağından, alçak yerlerden, alt geçitlerden ve bodrumlardan uzaklaş, yüksek yere çık.
  • +
  • Akan suya girme. 15 cm akan su insanı yere düşürebilir; 30 cm akan su bir aracı sürükleyebilir. Suyun derinliği ve altındaki çukurlar görünmez.
  • +
  • Su basmış yolda araçla ilerleme; geri dön. Araç suda kalırsa ve su yükseliyorsa hemen çık, aracın üstüne ya da yüksek yere çık.
  • +
  • Vakit varsa elektriği ve gazı ana vanadan kapat. Elektrik varken su basmış odaya girme.
  • +
  • Bina içinde mahsur kaldıysan en üst kata çık; kapalı çatı arasına değil, gerekirse çatıya çık ki görünesin.
  • +
  • Sel suyu lağım, yakıt ve kimyasal taşır: içme, çocukları oynatma, temas ettiysen sabunla yıkan. Sel suyuna değen yiyeceği at.
  • +
  • Sel çekilince yetkililer izin verene kadar evine dönme. Yapı zarar görmüş, yollar çökmüş olabilir.
  • +
Daha fazla oku: + Vikipedi: Sel + Ready.gov EN flood +
Dayanak: Ready.gov / ABD Ulusal Hava Durumu Servisi "Turn Around, Don't Drown" (6 inç akan su insanı, 1 ft araç sürükler); AFAD sel bilgilendirmeleri.
+ + + + + +
Tsunami
    +
  • Kıyıdaysan ve ayakta durmakta zorlandığın kadar güçlü ya da uzun bir deprem olduysa, deniz birden çekilirse ya da denizden gürültü gelirse uyarı bekleme: hemen yükseğe ve içerilere doğru git.
  • +
  • Yürüyerek git; araç trafiği tıkar. Yüksek yer yoksa sağlam, çok katlı bir binanın üst katlarına çık.
  • +
  • Tsunami tek dalga değildir; ilk dalga en büyüğü olmayabilir. Dalgalar saatlerce gelebilir. Resmi "tehlike geçti" duyurusuna kadar kıyıya dönme.
  • +
  • Çekilen denize, karaya oturan teknelere ya da balıklara bakmak için kıyıya inme.
  • +
Dayanak: AFAD ve Kandilli Rasathanesi tsunami bilgilendirmeleri; Ready.gov "Tsunamis".
+ + + + + +
Orman yangını
    +
  • Duman görürsen ya da tahliye çağrısı gelirse erken çık; yangın rüzgârla çok hızlı ilerler, yollar kapanabilir.
  • +
  • Rüzgârın tersine, yangının yanlarına doğru uzaklaş. Yokuş yukarı kaçma: ateş yokuş yukarı daha hızlı çıkar.
  • +
  • Ağzını ve burnunu ıslak bezle kapat. Pamuklu, uzun kollu giysi giy (sentetik giysi erir ve yapışır).
  • +
  • Kaçamıyorsan: bitki örtüsü olmayan, sürülmüş tarla, kayalık, dere yatağı ya da göl kenarı gibi yanacak bir şeyin olmadığı yere git, yere yat, üstünü toprak ya da yün battaniyeyle ört.
  • +
  • Araçta mahsur kaldıysan: bitki örtüsünden uzak yere park et, camları ve havalandırmayı kapat, farları açık bırak, yere eğilip yün battaniye ya da montla üstünü ört. Araç dışarıdan daha güvenlidir.
  • +
  • Orman ve tarlada ateş yakma, sigara atma; yangını 112'ye bildir.
  • +
Daha fazla oku: + Ready.gov EN wildfire +
+ + + + +
Heyelan ve kaya düşmesi
    +
  • Yoğun yağış, kar erimesi ve depremden sonra yamaç altlarında ve dik yollarda risk artar.
  • +
  • Uyarı işaretleri: yamaçta yeni çatlaklar, eğilen ağaç ve direkler, duvarlarda ve zeminde yeni çatlaklar, kapı ve pencerelerin sıkışması, dere suyunun birden bulanması ya da kesilmesi, gürleme sesi.
  • +
  • Fark edersen kaymanın yönünden yana doğru uzaklaş, aşağı doğru kaçma.
  • +
  • Heyelan sonrası kayan alana girme; ikinci kayma olabilir. Kırılmış su, gaz ve elektrik hatlarına dikkat et.
  • +
+ + + + + +
Fırtına ve yıldırım
    +
  • Gök gürültüsünü duyabiliyorsan yıldırım sana ulaşabilir. Kapalı bir binaya ya da metal tavanlı, camları kapalı bir araca gir. Son gök gürültüsünden 30 dakika sonrasına kadar içeride kal.
  • +
  • Açıkta kaldıysan: tepelerden, tek başına duran ağaçlardan, direklerden, tel çitlerden ve sudan uzaklaş. Çadır ve kulübe yıldırımdan korumaz.
  • +
  • Kalabalıksanız birbirinizden birkaç metre uzaklaşın ki bir yıldırım herkesi birden çarpmasın.
  • +
  • Yıldırım çarpan kişiye dokunmak güvenlidir (vücudunda elektrik kalmaz). Nefesi yoksa hemen kalp masajına başla.
  • +
  • Kuvvetli rüzgârda pencerelerden uzak dur; balkon ve bahçedeki uçabilecek eşyaları içeri al; kopmuş elektrik tellerinden uzak dur.
  • +
Dayanak: ABD Ulusal Hava Durumu Servisi yıldırım güvenliği önerileri.
+ + + + +
Kar fırtınası, buzlanma ve çığ
    +
  • Zorunlu değilsen yola çıkma. Çıkacaksan araçta battaniye, su, yiyecek, fener, kürek, zincir ve dolu yakıt deposu olsun.
  • +
  • Kar yolda mahsur kaldıysan aracı terk etme: araç hem barınak hem de bulunmanı kolaylaştırır. Motoru saatte 10 dakika çalıştır, egzoz borusunu kardan temizle, camı biraz aç (karbonmonoksit). Kolları-bacakları hareket ettirerek ısın.
  • +
  • Kar küremek kalbi yorar; kalp hastaları ve yaşlılar ağır kar küremesin, sık mola verin.
  • +
  • Çığ: yoğun kar yağışından sonraki günlerde dik yamaçlarda yürüme. Çığa yakalanırsan yüzer gibi kollarını hareket ettirip yüzeyde kalmaya çalış; durmadan hemen önce bir elini yüzünün önüne koyarak hava boşluğu aç, diğer elini yukarı uzat.
  • +
+ + + + +
Aşırı sıcak
    +
  • En sıcak saatlerde (11:00–16:00) dışarı çıkma, ağır iş yapma. Gölgede kal, açık renkli, bol giysi ve şapka giy.
  • +
  • Susamayı bekleme, düzenli su iç. Alkol ve çok şekerli içecekler sıvı kaybını artırır.
  • +
  • Serin bir odada kal; yoksa ıslak bezle vücudunu serinlet, ayaklarını soğuk suya sok.
  • +
  • Yaşlıları, bebekleri, kronik hastaları ve yalnız yaşayanları günde iki kez yokla.
  • +
  • Belirtileri tanı: sıcak bitkinliği ve sıcak çarpması.
  • +
+ + + + + + +
Kimyasal sızıntı, endüstriyel kaza ve radyasyon
    +
  • Resmi bir uyarı yoksa ama keskin bir koku, renkli bir duman bulutu görürsen ya da birçok insan aynı anda öksürüp gözleri yanarak fenalaşıyorsa: rüzgârın tersine ve yükseğe doğru uzaklaş.
  • +
  • Yetkililer "içeride kal" diyorsa: içeri gir, içeride kal, haberleri izle. Kapı ve pencereleri kapat, klima ve havalandırmayı kapat, şömine ve baca ağızlarını tıka. Kimyasal sızıntıda yukarı katlarda, penceresi az olan bir odada; radyasyonda binanın ortasında ya da bodrumda kal.
  • +
  • Kapı ve pencere kenarlarını ıslak havlu, naylon ve bantla kapatabilirsin.
  • +
  • Kirlenmiş olabileceğini düşünüyorsan: dış giysilerini dikkatle çıkar ve bir poşete koyup ağzını bağla (kirin büyük kısmı giysiyle gider). Sabun ve suyla duş al ya da yıkan; saçını şampuanla yıka ama saç kremi kullanma. Gözleri bol suyla yıka.
  • +
  • Radyasyon uyarısında açıkta kalmış yiyecek ve suyu tüketme; kapalı kaplardaki ve konservelerdeki yiyecekler güvenlidir.
  • +
  • İyot tabletini yalnızca yetkililer söylerse al: yalnızca tiroidi radyoaktif iyottan korur, diğer radyasyona karşı işe yaramaz.
  • +
Daha fazla oku: + Ready.gov EN radiation emergency + Ready.gov EN chemical emergency +
Dayanak: CDC Radyasyon Acil Durumları, "Get Inside, Stay Inside, Stay Tuned" ve "Self-decontamination" önerileri; Ready.gov "Chemical Emergencies".
+ + + + +
Tahliye (evi terk etmek)
    +
  • Yetkililer tahliye derse vakit kaybetme. Afet çantanı, ilaçlarını, kimliklerini, telefon ve şarj aletini al.
  • +
  • Vakit varsa gaz, su ve elektriği kapat. Kapıya nereye gittiğini yazan bir not bırak.
  • +
  • Belirlenen tahliye yollarını kullan; kestirmeler kapalı ya da tehlikeli olabilir.
  • +
  • Komşularına, özellikle yaşlı ve engelli olanlara haber ver.
  • +
  • Aileyle önceden iki buluşma yeri kararlaştırın: biri evin yakınında, biri mahallenin dışında. Telefonlar çalışmazsa herkes oraya gider.
  • +
  • Evcil hayvanlarını unutma; onları da yanına al.
  • +
+ +
HAS_PrepperDisk · Türkçe Rehber · Bu sayfa çevrimdışı çalışır, yazdırılabilir.
+
+ + + diff --git a/www/home/rehber/barinma.html b/www/home/rehber/barinma.html new file mode 100644 index 0000000..5f42272 --- /dev/null +++ b/www/home/rehber/barinma.html @@ -0,0 +1,129 @@ + + + + + +HAS_PrepperDisk :: Barınma ve Isınma + + + +
+ +
Ana Sayfa » Türkçe Rehber » Barınma, Isınma ve Yangın
+ + + + + + +
Barınak yeri seçme
    +
  • Önce yetkililerin belirlediği toplanma alanlarını ve çadır kentleri tercih et: su, tuvalet, sağlık ve haberleşme orada olur.
  • +
  • Kendin kuruyorsan: hasarlı binalardan, duvarlardan, elektrik direklerinden ve ağaçlardan en az bir bina boyu uzakta ol.
  • +
  • Dere yatağı, kuru dere, çukur ve vadi tabanına kurma: yağmurda sel gelir. Dik yamaç altına ve yamaç üstüne kurma: heyelan ve kaya düşmesi olur.
  • +
  • Hafif eğimli, suyu süzen, rüzgâr almayan bir yer seç. Kapıyı rüzgârın tersine aç.
  • +
  • Kış aylarında açık arazide kalmak çok tehlikelidir: sağlam, hasarsız bir bina, araç ya da kolektif barınak her zaman çadırdan iyidir.
  • +
+ + + + + +
Çadır ve geçici barınak
    +
  • Zemin en büyük ısı kaybıdır. Çadırın altına branda, içine karton, köpük, kilim, yer minderi, kuru dal ve yaprak serilmesi, üstüne battaniye örtmekten daha çok işe yarar.
  • +
  • Çadırın etrafına küçük bir hendek kazmak yağmur suyunu uzaklaştırır.
  • +
  • Branda ile basit barınak: iki ağaç ya da direk arasına ip ger, brandayı üstünden aşırıp iki kenarını taş ya da kazıkla yere sabitle (çatı şekli). Rüzgâr alan tarafı yere yakın tut.
  • +
  • Çadırın içinde de havalandırma bırak: nefes ve ıslak giysiler yoğuşma yapar, her şeyi ıslatır.
  • +
  • Çadır içinde mum, ocak, mangal ya da soba yakma: hem yangın hem karbonmonoksit tehlikesi var. Çadır kumaşı saniyeler içinde tutuşur.
  • +
Daha fazla oku: + Afet Sonrası Kitaplığı EN emergency shelter + Appropedia EN emergency shelter +
+ + + + +
Sıcak kalmak
    +
  • Katman katman giyin: tene yakın ince bir kat, ortada yün ya da polar, en üstte rüzgâr ve yağmur geçirmeyen bir kat. Pamuk ıslanınca ısı tutmaz; yün ıslakken de bir miktar ısıtır.
  • +
  • Kuru kal. Islak giysi vücut ısısını kat kat hızlı çeker. Terlemeye başlarsan bir kat çıkar; ıslanırsan hemen değiştir.
  • +
  • Başını, boynunu, ellerini ve ayaklarını ört. Uykuda bere tak, kuru çorap giy.
  • +
  • Yatmadan önce sıcak bir şey iç ve bir şey ye: vücut yediğini ısıya çevirir.
  • +
  • Aile olarak tek odada toplanın, diğer odaların kapısını kapatın. Pencereleri battaniye, karton ya da naylonla kapat.
  • +
  • Birlikte uyumak ve uyku tulumlarını birleştirmek ısıyı korur. Bebekler, yaşlılar ve hastalar daha çabuk üşür; onlara öncelik ver.
  • +
  • Kalın plastik bir şişeye sıcak su doldurup bezle sarmak güvenli bir yatak ısıtıcısıdır (kaynar su ince şişeyi eritir).
  • +
  • Belirtileri tanı: hipotermi ve donma.
  • +
+ + + + + +
Soba, mangal, ocak ve jeneratör: karbonmonoksit
    +
  • Kapalı alanda (ev, çadır, konteyner, garaj, araç içi) mangal, piknik tüpü, kamp ocağı, kömür ya da jeneratör çalıştırma.
  • +
  • Jeneratörü açık havada, kapı, pencere ve havalandırma deliklerinden en az 6 metre uzakta, egzozu binadan dışarı bakacak şekilde çalıştır.
  • +
  • Soba kullanıyorsan bacası sağlam ve açık olmalı; deprem sonrası baca çatlamış olabilir, kontrol etmeden yakma. Sobayı yatmadan önce söndür ya da odayı havalandır.
  • +
  • Kar altında kalan araçta motoru çalıştırıyorsan egzoz borusunun ağzını kardan temizle, saatte 10 dakikadan fazla çalıştırma ve camı biraz aralık bırak.
  • +
  • Karbonmonoksit dedektörü varsa pilli olanı uyuduğunuz yere koy.
  • +
  • Baş ağrısı, bulantı, baş dönmesi, uyku hali, aynı yerdeki birkaç kişinin birden fenalaşması: hemen temiz havaya çık. Ayrıntı.
  • +
Dayanak: CDC, "Carbon Monoxide Poisoning — Generator Safety" (jeneratör kapı ve pencerelerden en az 20 feet / 6 metre uzakta).
+ + + + +
Ateş yakma
    +
  • Ateşi binalardan, çadırlardan, kuru otlardan ve ağaç dallarının altından uzakta, açık havada yak. Yerde 1 metre çapında alanı ottan temizle, etrafını taşla çevir.
  • +
  • Rüzgârlı ve kurak havada ateş yakma; orman yangını başlatabilirsin.
  • +
  • Üç şey gerekir: tutuşturucu (kuru ot, kâğıt, ağaç kabuğu, pamuk + vazelin), çıra (kalem kalınlığında kuru dallar), yakıt (bilek kalınlığında ve daha kalın odun). Önce tutuşturucuyu yak, üstüne çırayı çadır gibi diz, alev büyüdükçe kalın odun ekle.
  • +
  • Ateşin başından ayrılma. Yanında hep bir kova su ya da toprak bulundur.
  • +
  • Söndürürken üstüne su dök, karıştır, tekrar su dök; elini yaklaştırdığında sıcaklık hissetmeyene kadar devam et.
  • +
+ + + + + +
Yangın söndürme ve yangından kaçış
    +
  • Yangın tüpü: yangına sırtın çıkışa dönük, 2–3 metre uzaktan yaklaş. Pimi çek, hortumu alevin dibine doğrult, tetiğe bas, süpürür gibi sağa sola salla. Küçük tüp 10–20 saniyede biter; yangın büyüyorsa söndürmeye çalışma, kaç.
  • +
  • Yağ yangını (tava, fritöz): asla su dökme, patlar gibi büyür. Ocağı kapat, üstüne kapak, tepsi ya da ıslak bez örterek havasını kes.
  • +
  • Elektrik yangını: önce sigortayı/şalteri kapat; su kullanma.
  • +
  • Giysi tutuşursa: koşma. Dur, yere yat, yüzünü elinle kapatarak yuvarlan.
  • +
  • Dumanlı ortamda: eğil ya da emekle, duman yukarıda toplanır. Ağzını ıslak bezle kapat.
  • +
  • Bir kapıyı açmadan önce kapıya ve kapı koluna elinin tersiyle dokun. Sıcaksa açma, başka çıkış kullan. Açacaksan yavaşça ve kapının arkasında durarak aç.
  • +
  • Çıkamıyorsan kapının altını ıslak bezle tıka, pencereden bez sallayarak ya da fenerle yerini belli et.
  • +
  • Çıktıktan sonra hiçbir eşya için geri girme.
  • +
Daha fazla oku: + Vikipedi: Yangın söndürücü + Ready.gov EN home fire +
+ + + + +
Hasarlı binaya dönüş
    +
  • Yetkililer izin vermeden ağır hasarlı, çatlamış, eğilmiş binalara girme. Artçı sarsıntılar hasarlı binayı yıkabilir.
  • +
  • Girmen gerekiyorsa gündüz gir, yanında biri olsun, kısa tut. Ayakkabı, eldiven ve mümkünse baret/kask kullan.
  • +
  • Gaz kokusu varsa ışık yakma, elektrik düğmesine ve telefona dokunma, dışarı çık ve gaz vanasını dışarıdan kapat.
  • +
  • Kırık cam, çıplak kablo, su basmış ve elektrik verilmiş yerlerden uzak dur.
  • +
  • Sel girmiş binada elektriği bir uzman kontrol etmeden açma; duvarlar ve eşyalar küf yapar, kurutmadan yaşama.
  • +
+ + + + +
Işık ve elektrik
    +
  • Mum yerine pilli fener ya da kafa lambası kullan; mum yangınlarının çoğu afet sonrasında olur. Mum yakacaksan dengeli, yanmaz bir kapta, gözünün önünde yak.
  • +
  • Telefonu idareli kullan: parlaklığı düşür, kullanmadığın uygulamaları kapat, uçak modunu aç; ara sıra açıp mesajlara bak.
  • +
  • Araç aküsünden çakmaklık çıkışıyla telefon şarj edilebilir; aküyü tamamen bitirmemek için motoru ara ara çalıştır (açık havada).
  • +
  • Güneş paneli varsa telefon, fener ve telsizleri gündüz şarj et.
  • +
  • Bu kutunun (HAS_PrepperDisk) kendisi de elektrikle çalışır; güç bankası ya da güneş paneliyle beslenebilir. Diski bozmamak için gücü fişi çekerek değil kapatarak kes.
  • +
+ +
HAS_PrepperDisk · Türkçe Rehber · Bu sayfa çevrimdışı çalışır, yazdırılabilir.
+
+ + + diff --git a/www/home/rehber/hijyen.html b/www/home/rehber/hijyen.html new file mode 100644 index 0000000..1c02081 --- /dev/null +++ b/www/home/rehber/hijyen.html @@ -0,0 +1,121 @@ + + + + + +HAS_PrepperDisk :: Hijyen ve Moral + + + +
+ +
Ana Sayfa » Türkçe Rehber » Hijyen, Salgın ve Moral
+ + + + + + + +
El yıkama
    +
  • Afetlerden sonra hastalıkların çoğu ellerle yayılır. Tuvaletten sonra, yemek hazırlamadan ve yemeden önce, bebeğin altını değiştirdikten sonra, hasta ve yaralıya dokunduktan sonra sabunla en az 20 saniye yıka.
  • +
  • Su azsa "damla musluk" yap: kapağına küçük bir delik açılmış bir pet şişe ya da bidonu ip ile as, eğince su aksın. Bir litre su ile birçok kez el yıkanır.
  • +
  • Sabun yoksa kül ya da temiz kum ile ovalayıp suyla durulamak sadece suyla yıkamaktan iyidir.
  • +
  • Alkollü el dezenfektanı görünür kir olmayan ellerde işe yarar ama ishal yapan bazı mikropları öldürmez; mümkünse sabun-su tercih et.
  • +
Dayanak: DSÖ el hijyeni önerileri; Sphere El Kitabı, hijyen teşviki standardı.
+ + + + + + +
Acil tuvalet
    +
  • Şebeke ve kanalizasyon çalışmıyorsa klozeti sifonla kullanma; kanalizasyon geri tepebilir.
  • +
  • Kova tuvalet: kovanın ya da klozetin içine iki kat sağlam çöp poşeti geçir. Her kullanımdan sonra üstüne bir avuç kül, talaş, kuru toprak ya da kedi kumu serp (kokuyu ve sinekleri azaltır). Poşet yarıya dolunca ağzını sıkıca bağla, kapaklı bir kapta, evden ve sudan uzakta biriktir.
  • +
  • Çukur tuvalet: su kaynaklarından (kuyu, kaynak, dere) en az 30 metre uzakta ve suyun aktığı yönün aşağısında kaz. Her kullanımdan sonra üstüne toprak at, dolunca kapat.
  • +
  • Ortak tuvaletler barınma yerinden çok uzakta olmamalı, geceleri aydınlık olmalı, kadınlar ve erkekler için ayrı ve içeriden kilitlenebilir olmalı.
  • +
  • Tuvaletin yanına her zaman el yıkama suyu ve sabun koy.
  • +
Daha fazla oku: + Appropedia EN emergency sanitation + Afet Sonrası Kitaplığı EN latrine +
Dayanak: Sphere El Kitabı, dışkı yönetimi standardı (tuvaletler su kaynaklarından en az 30 metre uzakta); DSÖ acil durum sanitasyon notları.
+ + + + +
Çöp ve atıklar
    +
  • Yiyecek artıklarını kapalı poşet ve kaplarda tut; açıkta bırakılan çöp sinek, fare ve köpek çeker.
  • +
  • Çöpü barınmadan ve su kaynaklarından uzakta, belirlenmiş bir yerde topla. Çöp yakmak zehirli duman çıkarır; mecbur kalmadıkça yakma.
  • +
  • Kullanılmış iğne, cam ve keskin atıkları kalın bir şişe ya da kutuya koy, ağzını kapat.
  • +
  • Ölmüş hayvanları çıplak elle tutma; eldiven ya da poşetle, su kaynaklarından uzakta derine göm.
  • +
+ + + + +
Sivrisinek, bit, pire ve fare
    +
  • Sivrisinekler durgun suda çoğalır: lastik, kova, saksı altlığı gibi su birikinti yerlerini boşalt ya da ters çevir; su depolarının kapağını kapalı tut.
  • +
  • Akşam ve gece uzun kollu giysi giy, cibinlik ve sinek kovucu kullan.
  • +
  • Kalabalık barınaklarda bit ve uyuz yayılabilir: yatak ve giysileri güneşte havalandır, mümkünse sıcak suyla yıka, kaşıntı yayılıyorsa sağlık ekibine söyle.
  • +
  • Fare dışkısı olan yerleri kuru süpürme (toz yutulur); önce çamaşır suyu karışımıyla ıslat, sonra eldivenle temizle.
  • +
+ + + + + +
Salgın belirtileri: ne zaman haber vermeli
    +
  • Birçok kişide aynı anda su gibi ishal, kusma, kanlı ishal: su kaynağı kirlenmiş olabilir. Suyu kaynat, hastaları ayrı tuvalete yönlendir, sıvı ver, sağlık ekibine bildir.
  • +
  • Ateş ve döküntü (özellikle çocuklarda, örneğin kızamık): hastayı diğerlerinden ayır, sağlık ekibine bildir.
  • +
  • Ateş, öksürük, nefes darlığı: kalabalıkta maske tak, öksürürken dirseğine öksür, hastaları mümkünse ayrı yerde yatır.
  • +
  • Sarılık (gözün beyazının sararması): hepatit A olabilir; su ve tuvalet hijyenine dikkat.
  • +
  • Yaralanan herkesin tetanoz aşısını, çocukların aşı kartlarını ilk fırsatta sağlık ekibine göster.
  • +
Daha fazla oku: + Vikipedi: Kolera + MDWiki EN cholera +
+ + + + +
Kadın, bebek, yaşlı ve engelli bakımı
    +
  • Hamileler: düzenli su iç, ağır yük kaldırma. Kanama, şiddetli karın ağrısı, su gelmesi, bebeğin hareketlerinin azalması, şiddetli baş ağrısı ve görme bozukluğu acil durumdur.
  • +
  • Regl ürünleri yoksa temiz pamuklu bez kullanılabilir; sabunla yıkayıp güneşte kurut.
  • +
  • Bebeklerin altı sık değiştirilmeli; pişik için alan temiz ve kuru tutulmalı. Bebek ve küçük çocuklar hem sıcaktan hem soğuktan yetişkinden çok daha çabuk etkilenir.
  • +
  • Yaşlı ve engellilerin ilaçları, gözlükleri, işitme cihazları, protezleri, tekerlekli sandalyeleri ve bastonları tahliyede unutulmamalı.
  • +
  • Düzenli ilaç kullananlar (tansiyon, şeker, kalp, sara, astım, psikiyatri) ilacını aksatmamalı; ilacın adını ve dozunu bir kâğıda yazıp yanında taşımalı.
  • +
+ + + + + +
Psikolojik ilk yardım: kendine ve başkasına destek
    +
  • Afetten sonra korku, uykusuzluk, ağlama, öfke, donup kalma, sürekli aynı şeyleri düşünmek normal tepkilerdir. Çoğu insan zamanla toparlanır.
  • +
  • Bak: güvende mi, acil ihtiyacı (su, yemek, ilaç, battaniye) var mı, ağır tepki gösteren biri var mı?
  • +
  • Dinle: yanına otur, adını sor, konuşmak isterse dinle. Zorlamadan, yargılamadan. "Seni anlıyorum" yerine "Buradayım" de.
  • +
  • Bağla: su, yemek, sağlık ve bilgi alabileceği yere, ailesine ve yakınlarına ulaşmasına yardım et. Bilmediğin bir şey için söz verme.
  • +
  • Kendine de iyi bak: uyumaya, yemeye, su içmeye çalış. Yardım edenler de yorulur; dinlenmek bencillik değildir.
  • +
  • Kendine ya da başkasına zarar verme düşüncesi olan, kimseyi tanımayan, hiç konuşmayan ya da yemek yemeyen birini yalnız bırakma; sağlık ekibine götür.
  • +
Dayanak: DSÖ, War Trauma Foundation ve World Vision, "Psikolojik İlk Yardım: Saha Çalışanları İçin Rehber" (2011) — bak, dinle, bağla ilkeleri.
+ + + + +
Çocuklar
    +
  • Çocukları ailelerinden ayırma. Kalabalıkta kaybolmamaları için cebine ya da koluna adını, aile büyüğünün adını ve buluşma yerini yaz.
  • +
  • Ne olduğunu yaşına uygun, kısa ve dürüst anlat. "Şu an güvendeyiz, sana bakacağım" gibi cümleler güven verir.
  • +
  • Mümkün olduğunca düzen kur: aynı saatte yemek, uyku, oyun. Oyun çocuğun yaşadıklarını işlemesine yardım eder.
  • +
  • Yatak ıslatma, parmak emme, yapışkanlık, kâbus gibi geri dönüşler sık görülür; azarlama, sabırla karşıla.
  • +
  • Kaybolmuş ya da yalnız bir çocuk bulursan yanından ayrılma, yetkililere ya da kayıp çocuk noktasına teslim et.
  • +
+ +
HAS_PrepperDisk · Türkçe Rehber · Bu sayfa çevrimdışı çalışır, yazdırılabilir.
+
+ + + diff --git a/www/home/rehber/ilk-yardim.html b/www/home/rehber/ilk-yardim.html new file mode 100644 index 0000000..dfc8d88 --- /dev/null +++ b/www/home/rehber/ilk-yardim.html @@ -0,0 +1,283 @@ + + + + + +HAS_PrepperDisk :: İlk Yardım + + + +
+ +
Ana Sayfa » Türkçe Rehber » İlk Yardım
+ +
Telefon çalışıyorsa önce 112'yi ara. Kendini tehlikeye atma: önce çevre güvenli mi, ona bak.
+
+ Bu sayfa uluslararası ilk yardım kılavuzlarının özgün bir Türkçe özetidir ve henüz bir sağlık profesyoneli tarafından kontrol edilmemiştir. + İlk yardım eğitiminin yerine geçmez. Bir doktor, paramedik ya da sağlık ekibi yanındaysa onların dediğini yap. +
+ + + + + + +
Önce ne yapmalı
    +
  1. Çevreye bak: çökme, yangın, gaz, elektrik, trafik var mı? Güvenli değilse yaklaşma ya da önce kendini ve yaralıyı güvenli yere al.
  2. +
  3. Seslen ve omzuna dokun: "İyi misin?" Cevap vermiyorsa yardım çağır, 112'yi ara ya da birine arat.
  4. +
  5. Nefes alıyor mu? Başı geriye eğ, çeneyi yukarı kaldır. 10 saniye boyunca göğsün kalkıp kalkmadığına bak, nefesi dinle. Ara sıra hırıltıyla nefes almak (iç çeker gibi) normal nefes değildir.
  6. +
  7. Normal nefes yoksa: hemen kalp masajına başla. Nefes varsa ama bilinç kapalıysa: yan yatır.
  8. +
  9. Hayati kanama varsa (fışkıran ya da hızla yayılan kan) her şeyden önce onu durdur: kanama.
  10. +
  11. Birden çok yaralı varsa önce sessiz olanlara bak: bağıran kişi nefes alıyordur.
  12. +
+ + + + + + +
Kalp masajı ve suni solunum (temel yaşam desteği)
    +
  • Kişiyi sert bir zemine sırtüstü yatır. Yanına diz çök.
  • +
  • Bir elinin topuğunu göğsün ortasına (göğüs kemiğinin alt yarısına) koy, diğer elini üstüne koy, parmaklarını kenetle. Kollarını dirsekten bükmeden omuzlarını ellerinin tam üstüne getir.
  • +
  • Yetişkinde: göğsü 5–6 cm çöktür, dakikada 100–120 kez bas (saniyede 2 kez kadar). Her basıdan sonra göğsün tamamen geri gelmesine izin ver.
  • +
  • 30 bası, 2 nefes: başı geriye eğ, çeneyi kaldır, burnu kapat, ağzını onun ağzına kapatıp göğsü kalkacak kadar 1 saniye üfle. İki nefes için masaja 10 saniyeden uzun ara verme.
  • +
  • Nefes vermeyi bilmiyorsan ya da istemiyorsan yalnızca kalp masajı yap, durmadan. Bu da hayat kurtarır.
  • +
  • Kişi kendine gelip normal nefes alana, sağlık ekibi gelene ya da sen yorulup devam edemeyene kadar sürdür. Yanında biri varsa her 2 dakikada bir yer değiştirin.
  • +
  • Otomatik şok cihazı (OED / AED) varsa hemen getirt, aç ve sesli talimatlarına uy. Cihaz şok verirken kimse hastaya dokunmasın.
  • +
  • Çocukta (1 yaş – ergenlik): nefes yoksa önce 5 kurtarıcı nefes ver, sonra 30 bası 2 nefes ile devam et (eğitimliysen 15:2). Göğsü yaklaşık 5 cm, küçük çocukta tek elle çöktür.
  • +
  • Bebekte (1 yaş altı): başı düz tut (fazla geriye eğme), ağzını ve burnunu birlikte ağzına alarak 5 nefes ver. Göğsün ortasına iki parmakla yaklaşık 4 cm bas. Bası hızı yetişkindeki gibi.
  • +
Daha fazla oku: + Vikipedi: Kardiyopulmoner resüsitasyon + WikiMed EN cardiopulmonary resuscitation +
Dayanak: Avrupa Resüsitasyon Konseyi (ERC) Kılavuzları 2021, Temel Yaşam Desteği ve Pediatrik Yaşam Desteği.
+ + + + +
Yan yatış (derlenme pozisyonu)
    +
  • Bilinci kapalı ama normal nefes alan kişiyi yan yatır ki dili ya da kusmuğu nefes yolunu tıkamasın.
  • +
  • Sana yakın kolunu dirsekten bükerek yukarı aç. Uzak kolunu göğsünün üstünden getirip elinin sırtını sana yakın yanağına yasla. Uzak dizini bük, dizden ve omzundan tutarak kişiyi kendine doğru yan çevir.
  • +
  • Başı hafif geriye eğik kalsın, ağız yere doğru baksın ki sıvılar akabilsin.
  • +
  • Nefesini sürekli kontrol et. Nefes durursa sırtüstü çevir ve kalp masajına başla.
  • +
  • Omurga yaralanmasından şüpheleniyorsan ve nefes yolu açıksa kişiyi gereksiz yere hareket ettirme.
  • +
+ + + + + +
Boğulma: nefes yoluna bir şey kaçtıysa
    +
  • Öksürebiliyorsa: öksürmeye devam etmesini söyle, sırtına vurma, yanında kal.
  • +
  • Öksüremiyor, konuşamıyor, nefes alamıyorsa: yanına geç, onu öne eğ ve iki kürek kemiği arasına elinin topuğuyla 5 sert sırt darbesi vur.
  • +
  • Çıkmadıysa arkasına geç, kollarını beline dola, bir elini yumruk yapıp göbeğin biraz üstüne koy, diğer elinle kavra ve içeri-yukarı doğru 5 karın baskısı uygula (Heimlich manevrası).
  • +
  • Cisim çıkana kadar 5 sırt darbesi ve 5 karın baskısını sırayla tekrarla.
  • +
  • Bilinci kaybolursa: yere yatır ve hemen kalp masajına başla.
  • +
  • Bebekte: yüzüstü kolunun üstüne yatır, başı gövdeden aşağıda olsun, sırtına 5 darbe vur. Sonra sırtüstü çevirip göğsün ortasına iki parmakla 5 kez bas. Bebeğe karın baskısı uygulanmaz.
  • +
  • Karın baskısı yapılan herkes sonradan bir sağlık çalışanına gösterilmelidir; iç yaralanma olabilir.
  • +
Dayanak: ERC Kılavuzları 2021, yabancı cisimle hava yolu tıkanması.
+ + + + + + +
Kanama ve turnike
    +
  • Mümkünse eldiven ya da naylon poşet tak.
  • +
  • Doğrudan bastır: yaranın üstüne temiz bir bez, gazlı bez ya da tişört koy ve iki elinle, tüm ağırlığını vererek en az 10 dakika kesintisiz bastır. Bakmak için kaldırma.
  • +
  • Kan bezden sızarsa bezi alma, üstüne yenisini koy ve daha sert bastır. Derin bir yarayı bezle sıkıca doldurup (tamponlayıp) üstüne bastırmak da işe yarar.
  • +
  • Turnike: kol ya da bacakta doğrudan baskıyla durmayan, hayatı tehdit eden kanamada kullanılır. Yaranın 5–7 cm yukarısına, eklem üstüne değil, en az 4 cm genişliğinde bir bant (kemer, katlanmış eşarp) sar. İçinden bir sopa geçirip kanama durana kadar çevir, sopayı sabitle.
  • +
  • Turnikenin takıldığı saati yaz (alnına, turnikenin üstüne). Turnike acıtır; bu normaldir. Bir kez takıldıktan sonra gevşetme, sağlık ekibine bırak.
  • +
  • Boyna, göğse, karna turnike takılmaz. Oralarda yalnızca doğrudan bastır.
  • +
  • Yaraya saplanmış cisim (cam, demir) varsa çıkarma. Etrafına bez koyup cismi sabitle, cismin kenarlarından bastır.
  • +
  • Burun kanaması: başı öne eğ, burnun yumuşak kısmını 10–15 dakika sıkıştır. Başı geriye yatırma.
  • +
Daha fazla oku: + Vikipedi: Turnike + WikiMed EN tourniquet + Askeri Sahra Tıbbı EN hemorrhage control +
Dayanak: ERC Kılavuzları 2021, İlk Yardım; IFRC Uluslararası İlk Yardım, Resüsitasyon ve Eğitim Kılavuzları 2020.
+ + + + +
Şok
    +
  • Belirtiler: soluk, soğuk ve terli deri; hızlı ve zayıf nabız; hızlı nefes; susuzluk; huzursuzluk, sersemlik, bilinç bulanıklığı. Ağır kanama, yanık, ishal ya da alerji sonrası gelişebilir.
  • +
  • Nedeni tedavi et (kanamayı durdur). Kişiyi sırtüstü yatır.
  • +
  • Bacak ya da kalçada yaralanma yoksa bacaklarını 30 cm kadar kaldırabilirsin.
  • +
  • Üşümesini önle: altına ve üstüne battaniye ya da mont ser.
  • +
  • Ağızdan yiyecek ya da içecek verme (ameliyat gerekebilir). Yanında kal, sakinleştir, nefesini izle.
  • +
+ + + + + + +
Enkaz altında uzun süre sıkışma (ezilme sendromu)
    +
  • Kolu, bacağı ya da gövdesi saatlerce ağır bir yükün altında kalan kişide, yük kalkınca kana karışan maddeler kalp ritmini bozabilir ve böbrekleri durdurabilir. Kişi kurtarıldıktan sonra iyi görünse bile tehlike geçmiş değildir.
  • +
  • Kurtarmayı ezilme yüzünden geciktirme; kişiyi mümkün olduğunca çabuk çıkar ve sağlık ekibine haber ver.
  • +
  • Kurtarma sırasında bilinci açık ve yutabiliyorsa bol su içir.
  • +
  • Çıkarıldıktan sonra yatır, üşütme, sürekli izle. İdrarı koyu kırmızı-kahverengi (kola rengi) ise ya da hiç idrar yapmıyorsa durum acildir: en yakın sağlık noktasına ulaştırılmalı, diyaliz gerekebilir.
  • +
  • Ezilen uzva turnike yalnızca hayatı tehdit eden kanama varsa takılır.
  • +
Daha fazla oku: + Vikipedi: Ezilme sendromu + WikiMed EN crush syndrome +
Dayanak: Uluslararası Nefroloji Derneği Böbrek Afet Yardım Görev Gücü, ezilme kurbanlarının yönetimi önerileri (2012); İngiltere Hastane Öncesi Bakım Fakültesi ezilme yaralanması uzlaşı bildirimi (2016).
+ + + + + +
Kırık, çıkık, burkulma ve omurga yaralanması
    +
  • Kırık belirtileri: şiddetli ağrı, şişlik, şekil bozukluğu, hareket ettirememe, kemiğin deriden çıkması.
  • +
  • Uzvu bulduğun gibi sabitle; düzeltmeye, yerine oturtmaya çalışma. Tahta, karton ya da katlanmış dergiyle atel yap; atel kırığın hem üstündeki hem altındaki eklemi tutsun. Kol kırığında askı kullan.
  • +
  • Atelden sonra parmaklara bak: soğuk, mor ya da uyuşuksa bağı gevşet.
  • +
  • Açık kırıkta yarayı temiz bezle kapat, kanamayı kemiğe bastırmadan kenarlardan durdur.
  • +
  • Burkulma: dinlendir, bezle sarılı soğuk uygula (buzu doğrudan deriye koyma, 20 dakikadan uzun tutma), sar, yukarıda tut.
  • +
  • Omurga/boyun yaralanması şüphesi (yüksekten düşme, enkaz, trafik kazası, boyun ağrısı, kollarda-bacaklarda uyuşma): kişiyi hareket ettirme, başını iki yandan elinle sabit tut. Ancak hayati tehlike (yangın, çökme) varsa ya da nefes yolunu açmak gerekiyorsa taşı; taşırken baş, boyun ve gövdeyi tek parça gibi döndür.
  • +
Daha fazla oku: + Vikipedi: Kemik kırığı + WikiMed EN splint +
+ + + + + + +
Yanık
    +
  • Yanmayı durdur: alev varsa dur, yat, yuvarlan ya da üstüne battaniye at. Elektrik yanığında önce elektriği kes, kişiye çıplak elle dokunma.
  • +
  • Yanığı hemen en az 20 dakika serin akan suyla soğut (çok soğuk ya da buzlu su değil). Su azsa ıslak, temiz bezle soğut.
  • +
  • Şişme başlamadan yüzük, saat, kemer gibi eşyaları çıkar. Yanığa yapışmış giysiyi koparma.
  • +
  • Soğuttuktan sonra yanığı streç film ya da temiz, tüy bırakmayan bir bezle gevşekçe ört.
  • +
  • Yapma: buz, yoğurt, diş macunu, tereyağı, salça sürme. Su toplamış kabarcıkları patlatma.
  • +
  • Kimyasal yanık: kuru tozu önce fırçala, sonra bol suyla en az 20 dakika yıka. Göze kaçtıysa gözü açık tutarak, kirli suyun öbür göze akmamasına dikkat ederek uzun süre yıka.
  • +
  • Acil durum: yüz, boyun, el, ayak, cinsel bölge yanıkları; avuç içinden büyük yanıklar; çocuk ve yaşlıların yanıkları; elektrik ve kimyasal yanıklar; dumanlı ortamda kalanlarda ses kısıklığı, öksürük, nefes darlığı.
  • +
  • Geniş yanıkta kişi çabuk üşür ve sıvı kaybeder: yanmamış yerlerini ört, bilinci açıksa azar azar su ya da tuzlu-şekerli sıvı ver.
  • +
Daha fazla oku: + Vikipedi: Yanık + WikiMed EN burn +
Dayanak: ERC Kılavuzları 2021, İlk Yardım (yanıklarda en az 20 dakika serin suyla soğutma); IFRC 2020.
+ + + + +
Yara bakımı ve enfeksiyon
    +
  • Kanama durduktan sonra yarayı bol temiz suyla (içilebilir su) yıka, kiri ve yabancı maddeleri akıt. Çevresini sabunla temizle.
  • +
  • Yarayı temiz, kuru bir pansumanla kapat. Pansumanı günde bir kez ya da ıslanıp kirlendikçe değiştir.
  • +
  • Kirli, derin, ısırık ve delici yaralar kapanmadan önce bir sağlık çalışanına gösterilmeli. Bu yaraları sıkıca dikip kapatmak içeride iltihabı hapsedebilir.
  • +
  • Enfeksiyon belirtileri: yaradan yayılan kızarıklık, artan ağrı ve şişlik, sıcaklık, irin, kötü koku, ateş. Kırmızı çizgiler yukarı doğru ilerliyorsa acildir.
  • +
  • Tetanoz: paslı, topraklı, hayvan kaynaklı yaralarda tetanoz aşısı son 10 yılda (kirli yarada 5 yılda) yapılmadıysa ilk fırsatta aşı ol.
  • +
+ + + + + + +
Hipotermi (vücudun aşırı soğuması) ve donma
    +
  • Belirtiler: titreme, uyuşukluk, beceriksizlik, konuşmada yavaşlama, şaşkınlık. Titreme durduysa ve kişi uykuya meyilliyse durum ağırdır.
  • +
  • Rüzgârdan, yağmurdan, soğuk zeminden uzaklaştır. Islak giysileri çıkar, kuru giysi giydir, başını da ört. Altına mutlaka yalıtım koy (karton, battaniye, köpük).
  • +
  • Gövdeyi ısıt: battaniyeye sar, sıcak su şişesini bezle sarıp koltuk altlarına ve göğse koy, gerekirse ten tene ısıt.
  • +
  • Tam bilinçliyse ve yutabiliyorsa ılık, şekerli içecek ver. Alkol verme.
  • +
  • Ağır hipotermide kişiyi nazikçe taşı, kollarını-bacaklarını ovma, sert hareket ettirme; kalp ritmi bozulabilir.
  • +
  • Donma (beyaz, sert, hissiz deri): ovma, ateşe tutma. Yeniden donma ihtimali yoksa 37–39 °C ılık suda (elin rahatça durabileceği sıcaklıkta) 15–30 dakika ısıt. Tekrar donacaksa hiç çözme; çözülüp yeniden donmak daha çok zarar verir.
  • +
Daha fazla oku: + Vikipedi: Hipotermi + WikiMed EN hypothermia +
Dayanak: Wilderness Medical Society hipotermi ve donma uygulama kılavuzları (2019); ERC 2021.
+ + + + + +
Sıcak çarpması ve sıcak bitkinliği
    +
  • Sıcak bitkinliği: bol terleme, halsizlik, baş ağrısı, bulantı, kas krampı. Gölgeye, serin yere al, yatır, giysilerini gevşet, su ya da tuzlu-şekerli sıvı içir.
  • +
  • Sıcak çarpması (hayati): çok sıcak vücut, şaşkınlık, saçma konuşma, bayılma, nöbet; deri kuru ya da terli olabilir.
  • +
  • Hemen soğut: mümkünse kişiyi boynuna kadar soğuk suya (küvet, dere, büyük kap) sok. Bu yoksa sürekli su dök ve yelpazele, boyun, koltuk altı ve kasıklara bezle sarılı buz ya da soğuk paket koy.
  • +
  • Bilinci yerinde değilse ağızdan bir şey verme, yan yatır.
  • +
  • Bebekleri, yaşlıları, hastaları sıcakta kapalı araçta ya da çadırda yalnız bırakma.
  • +
Dayanak: ERC Kılavuzları 2021, İlk Yardım (sıcak çarpmasında soğuk suya daldırma).
+ + + + + + +
İshal, kusma ve sıvı kaybı (ağızdan sıvı tedavisi)
    +
  • Afetten sonra en sık ölüm nedenlerinden biri kirli suyun yol açtığı ishaldir. Önlemi: temiz su ve el yıkama.
  • +
  • Eczaneden alınan ORS (ağızdan sıvı tuzu) paketi varsa üstündeki tarife göre hazırla.
  • +
  • Yoksa evde hazırla: 1 litre temiz (kaynatılıp soğutulmuş) suya 6 silme çay kaşığı şeker ve yarım silme çay kaşığı tuz koy, karıştır. Tuzu fazla koyma; tadı gözyaşından tuzlu olmamalı.
  • +
  • Her sulu dışkıdan sonra yudum yudum içir: 2 yaş altına yarım ila bir çay bardağı (50–100 ml), 2–10 yaşa bir ila iki çay bardağı (100–200 ml), büyük çocuk ve yetişkine istediği kadar. Kusarsa 10 dakika bekle, daha yavaş ver.
  • +
  • Emziren anne emzirmeyi sürdürsün. Çocuk yemek yemeye devam etsin.
  • +
  • Tehlike belirtileri: dışkıda kan, çok yüksek ateş, idrar yapamama, çökmüş gözler, uyuşukluk, içememe, bebekte bıngıldağın çökmesi. Hemen sağlık ekibine ulaş. Su gibi bol, pirinç suyu görünümlü ishal kolera olabilir: hızla sıvı ver ve hastayı ayrı tut.
  • +
Daha fazla oku: + Vikipedi: Oral rehidrasyon + WikiMed EN oral rehydration therapy +
Dayanak: Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ/WHO) ve UNICEF, ishal tedavisi ve ağızdan sıvı tedavisi önerileri.
+ + + + + +
Zehirlenme ve karbonmonoksit
    +
  • Karbonmonoksit kokusuz ve renksizdir. Kapalı yerde yanan soba, mangal, ocak, jeneratör ya da çalışan araç motoru öldürebilir. Belirtiler: baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, halsizlik, uyku hali, aynı ortamdaki birkaç kişinin birden fenalaşması.
  • +
  • Şüphede: kapı ve pencereleri aç, herkesi hemen temiz havaya çıkar, yakıtı söndür. Bilinci kapalıysa yan yatır, nefes yoksa kalp masajı yap. Kendin uzun süre içeride kalma.
  • +
  • Yutulan zehir: kusturmaya çalışma. Ne yutulduğunu, ne kadar ve ne zaman yutulduğunu öğren, kutusunu sakla. Ağzını çalkalat. Telefon varsa 112'yi ya da Ulusal Zehir Danışma Merkezi 114'ü ara.
  • +
  • Çamaşır suyu, tuz ruhu, kostik gibi yakıcı madde yutulduysa bir şey içirmeden önce danış; kusturmak yemek borusunu ikinci kez yakar.
  • +
  • Mantar zehirlenmesinde belirtiler saatler sonra başlayabilir; yenen mantarın kalanını sakla, iyi görünse bile sağlık ekibine götür. Tanımadığın mantarı yeme.
  • +
Daha fazla oku: + Vikipedi: Karbon monoksit zehirlenmesi + WikiMed EN carbon monoxide poisoning +
+ + + + + +
Isırık ve sokmalar
    +
  • Köpek, kedi ve yabani hayvan ısırığı/tırmalaması: yarayı hemen 15 dakika boyunca bol su ve sabunla yıka. Türkiye'de kuduz vardır: kuduz aşısı için en kısa sürede bir sağlık kuruluşuna git. Kuduz belirtileri başladıktan sonra tedavi yoktur.
  • +
  • Yılan ısırığı: sakin kal, kişiyi hareketsiz tut, ısırılan uzvu atelle sabitle ve kalp hizasında tut, yüzük-saat çıkar. Hastaneye taşı. Yapma: yarayı kesme, emme, turnike sıkma, buz koyma, alkol verme.
  • +
  • Akrep: soğuk uygula, ağrı kesici ver. Çocuklarda, yaşlılarda ya da nefes darlığı, terleme, kasılma varsa hemen sağlık ekibine götür.
  • +
  • Arı: iğneyi tırnakla kazıyarak çıkar, soğuk uygula. Dudak ve dil şişmesi, nefes darlığı, yaygın kızarıklık, bayılma varsa ağır alerjidir (anafilaksi).
  • +
  • Kene: ince uçlu cımbızla deriye en yakın yerinden tut, döndürmeden ve ezmeden yavaşça dik çek. Gaz yağı, kolonya sürme. Sonraki 10 gün içinde ateş, halsizlik, kanama olursa (Kırım-Kongo kanamalı ateşi riski) sağlık ekibine git.
  • +
Dayanak: DSÖ kuduz sonrası yara bakımı önerisi; ERC 2021 ve IFRC 2020 ilk yardım kılavuzları.
+ + + + + +
Ani hastalıklar
    +
  • Kalp krizi: göğüste baskı, sıkışma; kola, çeneye, sırta yayılan ağrı; terleme, bulantı. Kişiyi dinlendir, oturt. Yetişkinse, kanama sorunu ve aspirin alerjisi yoksa 150–300 mg aspirin çiğnet. Bilinci kaybolur ve nefesi durursa kalp masajına başla.
  • +
  • İnme (felç): YÜZ bir tarafa kayıyor mu, KOL bir tarafta kalkmıyor mu, KONUŞMA bozuk mu? Biri bile varsa belirtilerin başladığı ZAMANI not et ve hemen sağlık ekibine ulaş. Ağızdan bir şey verme.
  • +
  • Ağır alerji (anafilaksi): dil, dudak, boğaz şişmesi, hırıltılı nefes, yaygın kaşıntılı döküntü, bayılma. Kişinin adrenalin kalemi varsa uyluğun dış yüzüne, gerekirse giysi üstünden batır. 5 dakikada düzelmezse ikinci kalemi kullan. Nefes darlığı varsa oturt, bayılacak gibiyse yatır.
  • +
  • Astım krizi: dik oturt, kendi inhalerini (fısfıs) kullanmasına yardım et, yavaş nefes aldır.
  • +
  • Şeker düşmesi (hipoglisemi): titreme, terleme, şaşkınlık, tuhaf davranış. Bilinci açık ve yutabiliyorsa şeker, meyve suyu, bal ya da şekerli içecek ver; 15 dakikada düzelmezse tekrarla. Bilinci kapalıysa ağızdan verme, yan yatır.
  • +
  • Sara nöbeti (kasılma): çevresindeki sert eşyaları uzaklaştır, başının altına yumuşak bir şey koy. Tutmaya çalışma, ağzına bir şey sokma. Nöbet bitince yan yatır. 5 dakikadan uzun sürerse ya da nöbetler art arda gelirse acildir.
  • +
  • Bayılma: sırtüstü yatır, bacaklarını kaldır, giysilerini gevşet. Kendine gelmezse nefesini kontrol et.
  • +
Dayanak: ERC Kılavuzları 2021, İlk Yardım (göğüs ağrısında aspirin, anafilakside adrenalin, inmede tanıma ölçeği, hipoglisemide şeker).
+ + + + +
İlk yardım çantasında neler olmalı
    +
  • Tek kullanımlık eldiven, makas, cımbız, çengelli iğne
  • +
  • Steril gazlı bez, rulo sargı bezi, flaster, yara bandı, üçgen sargı (askı için)
  • +
  • Turnike (ya da hazırda kemer ve sopa), elastik bandaj
  • +
  • Termal (folyo) battaniye
  • +
  • Ağızdan sıvı tuzu (ORS) paketleri, ağrı kesici, ateş düşürücü, alerji ilacı
  • +
  • Ailenin düzenli kullandığı ilaçlardan en az birkaç günlük yedek ve reçetelerin fotokopisi
  • +
  • Fener, düdük, kalem ve kağıt (turnike saati, ilaç saatleri için)
  • +
+ +
HAS_PrepperDisk · Türkçe Rehber · Bu sayfa çevrimdışı çalışır, yazdırılabilir.
+
+ + + diff --git a/www/home/rehber/index.html b/www/home/rehber/index.html new file mode 100644 index 0000000..3b71271 --- /dev/null +++ b/www/home/rehber/index.html @@ -0,0 +1,75 @@ + + + + + +HAS_PrepperDisk :: Türkçe Hayatta Kalma Rehberi + + + + +
+ +
Ana Sayfa » Türkçe Hayatta Kalma Rehberi
+ +
Hayati tehlike varsa ve telefon çalışıyorsa: 112 · Deprem için: Acil Durum sayfası
+ + + +
+ Bu rehber internet ve İngilizce bilgisi olmadan da hayatta kalmak için en önemli bilgileri Türkçe olarak bir arada tutar. + Her sayfa telefonda okunur ve yazdırılabilir. Sayfaların altındaki "Daha fazla oku" bağlantıları kutudaki ansiklopedi ve kitaplarda ilgili konuyu açar. +
+ + + + + + + + + + +
Bölümler
İlk Yardım +
Kalp masajı, boğulma, kanama ve turnike, şok, ezilme sendromu, kırık, yanık, donma, sıcak çarpması, ishal, zehirlenme, ısırıklar, kalp krizi ve inme.
Su ve Gıda +
Ne kadar su gerekir, acil su kaynakları, kaynatma, çamaşır suyu ve güneşle arıtma, elektrik kesintisinde yiyecekler, konserve, bebek beslenmesi.
Barınma, Isınma ve Yangın +
Çadır yeri seçme, sıcak kalmak, soba-mangal-jeneratör ve karbonmonoksit, ateş yakma, yangın söndürme, hasarlı binaya dönüş.
Afetler +
Sel, tsunami, orman yangını, heyelan, fırtına ve yıldırım, kar ve çığ, aşırı sıcak, kimyasal sızıntı ve radyasyon, tahliye. Deprem için Acil Durum sayfası.
Hijyen, Salgın ve Moral +
El yıkama, acil tuvalet, çöp, haşere, salgın belirtileri, hamile-bebek-yaşlı bakımı, psikolojik ilk yardım, çocuklar.
Yön Bulma, İşaretleşme ve Haberleşme +
Yardım işaretleri, helikoptere işaret, pusulasız yön bulma, kaybolunca ne yapmalı, radyo, telsiz ve telefon.
Türkçe-İngilizce Sözlük +
İngilizce tıp ve hayatta kalma kitaplarında arama yapmak için 350'den fazla terim.
+ + + + +
İngilizce kaynakları nasıl okurum?
    +
  1. Ana sayfadan Türkçe ara. Arama kutusunda İngilizce bir kitap (WikiMed, MDWiki gibi) seçip Türkçe yazarsan (ör. "yanık"), kutu yazdığını sözlükten İngilizceye çevirip ("burn") o kitapta arar.
  2. +
  3. Telefonuna çevrimdışı çeviri kur (internet varken, önceden!). +
      +
    • Android: Google Çeviri uygulamasını aç → profil resmi → İndirilen diller → Türkçe ve İngilizce dillerini indir. İnternetsizken de metin yapıştırarak ya da kamerayla ekranı göstererek çevirebilirsin.
    • +
    • iPhone: Ayarlar → Uygulamalar → Çeviri → İndirilen Diller → Türkçe ve İngilizceyi indir ve Aygıtta Modu'nu aç. Safari'de sayfayı çevirmek için adres çubuğundaki Aa simgesini kullan.
    • +
    • Kutudaki bir sayfanın metnini seçip kopyala, çeviri uygulamasına yapıştır.
    • +
    +
  4. +
  5. Önce Türkçe kaynaklara bak. Türkçe Vikipedi'de (resimli tam kopya) çoğu tıbbi ve teknik konu vardır. iFixit'in Türkçe tamir rehberleri ve Türkçe Vikisözlük de kutuda.
  6. +
  7. Makine çevirisine körü körüne güvenme. Özellikle ilaç dozlarında ve tıbbi işlemlerde çeviri hata yapabilir (ör. "tourniquet" = turnike). Bu rehberdeki bilgilerle karşılaştır; sağlık ekibine ulaşabiliyorsan onlara danış.
  8. +
+ + + +
+ Bu rehber hakkında: Metinler; Avrupa Resüsitasyon Konseyi (ERC 2021), Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Federasyonu (IFRC 2020), Dünya Sağlık Örgütü, + Sphere El Kitabı, AFAD, ABD CDC, EPA, FEMA ve USDA gibi kurumların herkese açık önerileri temel alınarak özgün olarak Türkçe yazılmıştır; hiçbir kaynaktan metin kopyalanmamıştır. + Her bölümün altında dayandığı kaynak belirtilmiştir. Henüz bir sağlık profesyoneli tarafından kontrol edilmemiştir ve ilk yardım eğitiminin yerine geçmez. + Hata görürsen ya da bir sağlık çalışanı olarak kontrol etmek istersen projenin GitHub sayfasından bildir. + Son gözden geçirme: Kasım 2026. +
+ +
HAS_PrepperDisk · Türkçe Rehber · Bu sayfalar çevrimdışı çalışır, yazdırılabilir.
+
+ + diff --git a/www/home/rehber/rehber.css b/www/home/rehber/rehber.css new file mode 100644 index 0000000..5822a0c --- /dev/null +++ b/www/home/rehber/rehber.css @@ -0,0 +1,50 @@ +/* HAS_PrepperDisk Türkçe rehber sayfaları: ana sayfa ve acil.html ile aynı görünüm */ +body{margin:0;background:#E5E5E5;color:#000;font-family:Verdana,Tahoma,Arial,sans-serif;font-size:12px} +a{color:#006699;text-decoration:none} +a:hover{color:#DD6900;text-decoration:underline} +.wrap{max-width:980px;margin:0 auto;padding:10px} +.bodyline{background:#fff;border:1px solid #98AAB1;padding:8px} +.logo{font-family:"Trebuchet MS",Verdana,sans-serif;font-size:26px;font-weight:bold;color:#006699;letter-spacing:-1px; + text-shadow:1px 1px 0 #C7D0D7;padding:4px} +.logo span{color:#DD6900} +.crumb{font-weight:bold;font-size:12px;margin:8px 2px} +table.forumline{width:100%;border-collapse:collapse;border:1px solid #006699;background:#fff;margin-bottom:10px} +.forumline th{background:linear-gradient(#3F7FAD,#006699);color:#FFA34F;font-size:11px;font-weight:bold; + height:24px;padding:0 6px;border:1px solid #fff;text-align:left} +.forumline td{padding:6px 8px;border:1px solid #fff;vertical-align:top} +td.cat{background:linear-gradient(#EEF2F5,#C7D0D7);height:22px;font-weight:bold;font-size:13px;letter-spacing:1px} +td.row1{background:#EFEFEF;line-height:1.6} +td.row2{background:#DEE3E7;line-height:1.6} +td.row1 ul,td.row1 ol{margin:0;padding-left:20px} +td.row1 li{margin-bottom:3px} +td.src{background:#DEE3E7;font-size:10px;color:#444} +.alarm td{background:#B00000;color:#fff;font-size:14px;font-weight:bold;text-align:center;padding:10px} +.uyari td{background:#FFF3D6;border:1px solid #DD6900;font-size:11px;line-height:1.5} +.toc{margin:0 2px 10px;line-height:1.9} +.dikkat{color:#B00000;font-weight:bold} +.more{font-size:11px} +.more a.ara{margin-right:10px;white-space:nowrap} +.more a.ara::before{content:"» ";color:#999} +.more a.ara.yok{color:#888;pointer-events:none} +.more a.ara.yok::after{content:" (yüklü değil)";font-size:10px} +.en{display:inline-block;font-size:9px;font-weight:bold;color:#fff;background:#7F8C99;border-radius:2px;padding:0 3px;vertical-align:1px} +.copy{text-align:center;font-size:10px;color:#444;margin:12px 0 4px;line-height:1.6} +kbd{font-family:Verdana,sans-serif;font-size:11px;background:#fff;border:1px solid #98AAB1;border-radius:2px;padding:0 3px} + +@media (max-width:640px){ + body{font-size:15px} + .wrap{padding:4px} + .logo{font-size:22px} + .crumb{font-size:14px} + .toc{font-size:15px;line-height:2.2} + td.cat{font-size:15px} + td.src,.more,.uyari td{font-size:12px} + .more a.ara{white-space:normal;display:inline-block;margin:2px 10px 2px 0} + .copy{font-size:12px} +} +@media print{ + body{background:#fff;font-size:11px} + .toc,.crumb,.more,.noprint{display:none} + table.forumline{page-break-inside:avoid} +} +.small{font-size:10px;color:#444} diff --git a/www/home/rehber/rehber.js b/www/home/rehber/rehber.js new file mode 100644 index 0000000..14ed3f3 --- /dev/null +++ b/www/home/rehber/rehber.js @@ -0,0 +1,30 @@ +/* Rehber sayfalarındaki "daha fazla oku" bağlantılarını kutudaki ZIM'lere bağlar. + ... + data-zim: Kiwix dosya adının tarihsiz başı (ana sayfadaki CATS listesiyle aynı). + data-q: o kitapta aranacak sözcük. + Kitap kutuda yüklü değilse bağlantı gri görünür ve "(yüklü değil)" yazar. + + Links the guide's "read more" links to the ZIMs installed on the box. A link whose + book is not installed is greyed out. */ +(function () { + var links = document.querySelectorAll("a.ara[data-zim]"); + if (!links.length) return; + fetch("/kiwix/catalog/v2/entries?count=-1").then(function (r) { return r.text(); }).then(function (t) { + var xml = new DOMParser().parseFromString(t, "application/xml"); + var ids = []; + xml.querySelectorAll("entry").forEach(function (e) { + var l = e.querySelector('link[type="text/html"]'); + if (l) ids.push(l.getAttribute("href").split("/").filter(Boolean).pop()); + }); + links.forEach(function (a) { + var pre = a.getAttribute("data-zim") + "_"; + var id = ids.filter(function (i) { return i.indexOf(pre) === 0; }).sort().pop(); + if (id) a.href = "/kiwix/search?books.name=" + encodeURIComponent(id) + + "&pattern=" + encodeURIComponent(a.getAttribute("data-q")); + else a.className += " yok"; + }); + }).catch(function () { + // Katalog okunamazsa kütüphaneye yönlendir / catalog unreachable: point at the library + links.forEach(function (a) { a.href = "/kiwix/"; }); + }); +})(); diff --git a/www/home/rehber/sozluk.html b/www/home/rehber/sozluk.html new file mode 100644 index 0000000..7f72f58 --- /dev/null +++ b/www/home/rehber/sozluk.html @@ -0,0 +1,58 @@ + + + + + +HAS_PrepperDisk :: Türkçe-İngilizce Sözlük + + + + +
+ +
Ana Sayfa » Türkçe Rehber » Türkçe-İngilizce Sözlük
+ + + +
+ Kutudaki tıp ve hayatta kalma kaynaklarının çoğu İngilizce. Aradığın konunun İngilizcesini burada bul, sonra İngilizce kitapta onu ara. + Ana sayfadaki arama kutusu bu sözlüğü kendiliğinden kullanır: İngilizce bir kitap seçip Türkçe yazarsan İngilizcesiyle arar. + Daha geniş bir sözlük için kütüphanedeki Vikisözlük'e bak. +
Ara:
+
+ +
+ + +
TürkçeİngilizceBölüm
+
+ +
HAS_PrepperDisk · Türkçe Rehber · Bu sözlük özgün olarak hazırlanmıştır; bir terimin karşılığından emin değilsen birden fazla kaynakta ara.
+
+ + + + diff --git a/www/home/rehber/sozluk.js b/www/home/rehber/sozluk.js new file mode 100644 index 0000000..7a177f6 --- /dev/null +++ b/www/home/rehber/sozluk.js @@ -0,0 +1,443 @@ +/* Türkçe → İngilizce afet, sağlık ve hayatta kalma sözlüğü. + Hem sozluk.html'de liste olarak hem de ana sayfadaki aramada kullanılır: + İngilizce bir kitapta "turnike" aranırsa "tourniquet" diye aranır. + Biçim: [türkçe, ingilizce, bölüm]. Türkçe sözcükler küçük harfle yazılır. + Aynı İngilizce karşılığa giden eş anlamlılar ayrı satır olarak eklenebilir. + + Turkish → English glossary for disaster, health and survival terms. Used by sozluk.html + and by the homepage search: a Turkish query in an English book is searched in English. */ +window.SOZLUK = [ + // --- Acil durum / emergency --- + ["ilk yardım", "first aid", "Acil"], + ["acil durum", "emergency", "Acil"], + ["yardım", "help", "Acil"], + ["kurtarma", "rescue", "Acil"], + ["arama kurtarma", "search and rescue", "Acil"], + ["tahliye", "evacuation", "Acil"], + ["toplanma alanı", "assembly point", "Acil"], + ["afet", "disaster", "Acil"], + ["afet çantası", "emergency kit", "Acil"], + ["deprem", "earthquake", "Acil"], + ["artçı sarsıntı", "aftershock", "Acil"], + ["enkaz", "rubble", "Acil"], + ["göçük", "collapse", "Acil"], + ["sel", "flood", "Acil"], + ["su baskını", "flood", "Acil"], + ["tsunami", "tsunami", "Acil"], + ["yangın", "fire", "Acil"], + ["orman yangını", "wildfire", "Acil"], + ["heyelan", "landslide", "Acil"], + ["çığ", "avalanche", "Acil"], + ["fırtına", "storm", "Acil"], + ["kasırga", "hurricane", "Acil"], + ["hortum", "tornado", "Acil"], + ["yıldırım", "lightning", "Acil"], + ["kar fırtınası", "blizzard", "Acil"], + ["kuraklık", "drought", "Acil"], + ["sıcak hava dalgası", "heat wave", "Acil"], + ["salgın", "epidemic", "Acil"], + ["radyasyon", "radiation", "Acil"], + ["kimyasal sızıntı", "chemical spill", "Acil"], + ["gaz kaçağı", "gas leak", "Acil"], + ["elektrik kesintisi", "power outage", "Acil"], + ["barınak", "shelter", "Acil"], + ["sığınak", "shelter", "Acil"], + ["içeride kal", "shelter in place", "Acil"], + + // --- İlk yardım ve yaralanmalar / first aid and injuries --- + ["kalp masajı", "chest compressions", "İlk yardım"], + ["suni solunum", "rescue breathing", "İlk yardım"], + ["temel yaşam desteği", "basic life support", "İlk yardım"], + ["kardiyopulmoner resüsitasyon", "cardiopulmonary resuscitation", "İlk yardım"], + ["kpr", "cpr", "İlk yardım"], + ["tyd", "cpr", "İlk yardım"], + ["şok cihazı", "defibrillator", "İlk yardım"], + ["defibrilatör", "defibrillator", "İlk yardım"], + ["yan yatış", "recovery position", "İlk yardım"], + ["derlenme pozisyonu", "recovery position", "İlk yardım"], + ["boğulma", "choking", "İlk yardım"], + ["suda boğulma", "drowning", "İlk yardım"], + ["heimlich", "heimlich maneuver", "İlk yardım"], + ["hava yolu", "airway", "İlk yardım"], + ["nefes", "breathing", "İlk yardım"], + ["nabız", "pulse", "İlk yardım"], + ["bilinç kaybı", "unconsciousness", "İlk yardım"], + ["bilinçsiz", "unconscious", "İlk yardım"], + ["bayılma", "fainting", "İlk yardım"], + ["kanama", "bleeding", "İlk yardım"], + ["iç kanama", "internal bleeding", "İlk yardım"], + ["burun kanaması", "nosebleed", "İlk yardım"], + ["turnike", "tourniquet", "İlk yardım"], + ["baskı", "pressure", "İlk yardım"], + ["pansuman", "dressing", "İlk yardım"], + ["sargı", "bandage", "İlk yardım"], + ["bandaj", "bandage", "İlk yardım"], + ["gazlı bez", "gauze", "İlk yardım"], + ["atel", "splint", "İlk yardım"], + ["askı", "sling", "İlk yardım"], + ["sedye", "stretcher", "İlk yardım"], + ["şok", "shock", "İlk yardım"], + ["yara", "wound", "İlk yardım"], + ["kesik", "cut", "İlk yardım"], + ["sıyrık", "abrasion", "İlk yardım"], + ["delici yara", "puncture wound", "İlk yardım"], + ["dikiş", "suture", "İlk yardım"], + ["kırık", "fracture", "İlk yardım"], + ["kemik kırığı", "bone fracture", "İlk yardım"], + ["açık kırık", "open fracture", "İlk yardım"], + ["çıkık", "dislocation", "İlk yardım"], + ["burkulma", "sprain", "İlk yardım"], + ["incinme", "strain", "İlk yardım"], + ["ezilme", "crush injury", "İlk yardım"], + ["ezilme sendromu", "crush syndrome", "İlk yardım"], + ["kafa travması", "head injury", "İlk yardım"], + ["beyin sarsıntısı", "concussion", "İlk yardım"], + ["omurga yaralanması", "spinal injury", "İlk yardım"], + ["boyun yaralanması", "neck injury", "İlk yardım"], + ["yanık", "burn", "İlk yardım"], + ["kimyasal yanık", "chemical burn", "İlk yardım"], + ["elektrik çarpması", "electric shock", "İlk yardım"], + ["donma", "frostbite", "İlk yardım"], + ["hipotermi", "hypothermia", "İlk yardım"], + ["soğuk çarpması", "hypothermia", "İlk yardım"], + ["sıcak çarpması", "heat stroke", "İlk yardım"], + ["güneş çarpması", "heat stroke", "İlk yardım"], + ["sıcak bitkinliği", "heat exhaustion", "İlk yardım"], + ["susuzluk", "dehydration", "İlk yardım"], + ["sıvı kaybı", "dehydration", "İlk yardım"], + ["zehirlenme", "poisoning", "İlk yardım"], + ["karbonmonoksit", "carbon monoxide", "İlk yardım"], + ["karbon monoksit zehirlenmesi", "carbon monoxide poisoning", "İlk yardım"], + ["besin zehirlenmesi", "food poisoning", "İlk yardım"], + ["mantar zehirlenmesi", "mushroom poisoning", "İlk yardım"], + ["yılan ısırığı", "snakebite", "İlk yardım"], + ["köpek ısırığı", "dog bite", "İlk yardım"], + ["ısırık", "bite", "İlk yardım"], + ["arı sokması", "bee sting", "İlk yardım"], + ["akrep sokması", "scorpion sting", "İlk yardım"], + ["kene", "tick", "İlk yardım"], + ["göze yabancı cisim", "foreign body in eye", "İlk yardım"], + ["doğum", "childbirth", "İlk yardım"], + ["acil doğum", "emergency childbirth", "İlk yardım"], + + // --- Hastalıklar ve belirtiler / illnesses and symptoms --- + ["ateş", "fever", "Hastalık"], + ["ağrı", "pain", "Hastalık"], + ["baş ağrısı", "headache", "Hastalık"], + ["göğüs ağrısı", "chest pain", "Hastalık"], + ["karın ağrısı", "abdominal pain", "Hastalık"], + ["öksürük", "cough", "Hastalık"], + ["nefes darlığı", "shortness of breath", "Hastalık"], + ["bulantı", "nausea", "Hastalık"], + ["kusma", "vomiting", "Hastalık"], + ["ishal", "diarrhea", "Hastalık"], + ["kabızlık", "constipation", "Hastalık"], + ["baş dönmesi", "dizziness", "Hastalık"], + ["döküntü", "rash", "Hastalık"], + ["kaşıntı", "itching", "Hastalık"], + ["şişlik", "swelling", "Hastalık"], + ["enfeksiyon", "infection", "Hastalık"], + ["iltihap", "inflammation", "Hastalık"], + ["irin", "pus", "Hastalık"], + ["apse", "abscess", "Hastalık"], + ["kangren", "gangrene", "Hastalık"], + ["tetanoz", "tetanus", "Hastalık"], + ["kuduz", "rabies", "Hastalık"], + ["kolera", "cholera", "Hastalık"], + ["tifo", "typhoid fever", "Hastalık"], + ["dizanteri", "dysentery", "Hastalık"], + ["sarılık", "jaundice", "Hastalık"], + ["hepatit", "hepatitis", "Hastalık"], + ["kızamık", "measles", "Hastalık"], + ["zatürre", "pneumonia", "Hastalık"], + ["grip", "influenza", "Hastalık"], + ["verem", "tuberculosis", "Hastalık"], + ["sıtma", "malaria", "Hastalık"], + ["uyuz", "scabies", "Hastalık"], + ["bit", "lice", "Hastalık"], + ["kalp krizi", "heart attack", "Hastalık"], + ["inme", "stroke", "Hastalık"], + ["felç", "stroke", "Hastalık"], + ["sara", "epilepsy", "Hastalık"], + ["nöbet", "seizure", "Hastalık"], + ["havale", "febrile seizure", "Hastalık"], + ["astım", "asthma", "Hastalık"], + ["alerji", "allergy", "Hastalık"], + ["anafilaksi", "anaphylaxis", "Hastalık"], + ["şeker hastalığı", "diabetes", "Hastalık"], + ["diyabet", "diabetes", "Hastalık"], + ["şeker düşmesi", "hypoglycemia", "Hastalık"], + ["hipoglisemi", "hypoglycemia", "Hastalık"], + ["yüksek tansiyon", "hypertension", "Hastalık"], + ["tansiyon", "blood pressure", "Hastalık"], + ["böbrek yetmezliği", "kidney failure", "Hastalık"], + ["diyaliz", "dialysis", "Hastalık"], + ["hamilelik", "pregnancy", "Hastalık"], + ["gebelik", "pregnancy", "Hastalık"], + ["düşük", "miscarriage", "Hastalık"], + ["travma sonrası stres", "post-traumatic stress disorder", "Hastalık"], + ["depresyon", "depression", "Hastalık"], + ["panik atak", "panic attack", "Hastalık"], + ["psikolojik ilk yardım", "psychological first aid", "Hastalık"], + + // --- Vücut / body --- + ["kalp", "heart", "Vücut"], + ["akciğer", "lung", "Vücut"], + ["böbrek", "kidney", "Vücut"], + ["karaciğer", "liver", "Vücut"], + ["beyin", "brain", "Vücut"], + ["omurga", "spine", "Vücut"], + ["kafatası", "skull", "Vücut"], + ["kaburga", "rib", "Vücut"], + ["leğen kemiği", "pelvis", "Vücut"], + ["uyluk", "thigh", "Vücut"], + ["kol", "arm", "Vücut"], + ["bacak", "leg", "Vücut"], + ["diz", "knee", "Vücut"], + ["ayak bileği", "ankle", "Vücut"], + ["el bileği", "wrist", "Vücut"], + ["omuz", "shoulder", "Vücut"], + ["göz", "eye", "Vücut"], + ["kulak", "ear", "Vücut"], + ["diş", "tooth", "Vücut"], + ["diş ağrısı", "toothache", "Vücut"], + ["deri", "skin", "Vücut"], + ["kan", "blood", "Vücut"], + ["damar", "blood vessel", "Vücut"], + ["atardamar", "artery", "Vücut"], + ["toplardamar", "vein", "Vücut"], + ["idrar", "urine", "Vücut"], + ["dışkı", "feces", "Vücut"], + + // --- İlaç ve malzeme / medicine and supplies --- + ["ilaç", "medication", "İlaç"], + ["ağrı kesici", "painkiller", "İlaç"], + ["ateş düşürücü", "antipyretic", "İlaç"], + ["parasetamol", "paracetamol", "İlaç"], + ["ibuprofen", "ibuprofen", "İlaç"], + ["aspirin", "aspirin", "İlaç"], + ["antibiyotik", "antibiotic", "İlaç"], + ["antiseptik", "antiseptic", "İlaç"], + ["batikon", "povidone-iodine", "İlaç"], + ["alerji ilacı", "antihistamine", "İlaç"], + ["adrenalin", "epinephrine", "İlaç"], + ["adrenalin kalemi", "epinephrine autoinjector", "İlaç"], + ["insülin", "insulin", "İlaç"], + ["inhaler", "inhaler", "İlaç"], + ["serum", "intravenous fluid", "İlaç"], + ["ağızdan sıvı tuzu", "oral rehydration salts", "İlaç"], + ["ors", "oral rehydration salts", "İlaç"], + ["aşı", "vaccine", "İlaç"], + ["doz", "dose", "İlaç"], + ["yan etki", "side effect", "İlaç"], + ["reçete", "prescription", "İlaç"], + ["eldiven", "gloves", "İlaç"], + ["maske", "mask", "İlaç"], + ["termometre", "thermometer", "İlaç"], + ["şırınga", "syringe", "İlaç"], + ["ilk yardım çantası", "first aid kit", "İlaç"], + + // --- Su ve gıda / water and food --- + ["su", "water", "Su ve gıda"], + ["içme suyu", "drinking water", "Su ve gıda"], + ["su arıtma", "water purification", "Su ve gıda"], + ["arıtma", "purification", "Su ve gıda"], + ["su filtresi", "water filter", "Su ve gıda"], + ["kaynatma", "boiling", "Su ve gıda"], + ["çamaşır suyu", "bleach", "Su ve gıda"], + ["klor", "chlorine", "Su ve gıda"], + ["dezenfeksiyon", "disinfection", "Su ve gıda"], + ["güneşle su arıtma", "solar water disinfection", "Su ve gıda"], + ["yağmur suyu", "rainwater harvesting", "Su ve gıda"], + ["kuyu", "well", "Su ve gıda"], + ["kaynak suyu", "spring water", "Su ve gıda"], + ["su saklama", "water storage", "Su ve gıda"], + ["gıda", "food", "Su ve gıda"], + ["yiyecek", "food", "Su ve gıda"], + ["gıda saklama", "food storage", "Su ve gıda"], + ["konserve", "canning", "Su ve gıda"], + ["kurutma", "food drying", "Su ve gıda"], + ["tuzlama", "salting", "Su ve gıda"], + ["tütsüleme", "smoking food", "Su ve gıda"], + ["turşu", "pickling", "Su ve gıda"], + ["fermantasyon", "fermentation", "Su ve gıda"], + ["botulizm", "botulism", "Su ve gıda"], + ["küf", "mold", "Su ve gıda"], + ["ekmek", "bread", "Su ve gıda"], + ["un", "flour", "Su ve gıda"], + ["tahıl", "grain", "Su ve gıda"], + ["bakliyat", "legumes", "Su ve gıda"], + ["süt tozu", "powdered milk", "Su ve gıda"], + ["bebek maması", "infant formula", "Su ve gıda"], + ["emzirme", "breastfeeding", "Su ve gıda"], + ["yenilebilir bitkiler", "edible plants", "Su ve gıda"], + ["zehirli bitkiler", "poisonous plants", "Su ve gıda"], + ["avcılık", "hunting", "Su ve gıda"], + ["tuzak", "trapping", "Su ve gıda"], + ["balık tutma", "fishing", "Su ve gıda"], + ["yetersiz beslenme", "malnutrition", "Su ve gıda"], + + // --- Barınma ve enerji / shelter and energy --- + ["çadır", "tent", "Barınma"], + ["branda", "tarp", "Barınma"], + ["uyku tulumu", "sleeping bag", "Barınma"], + ["battaniye", "blanket", "Barınma"], + ["yalıtım", "insulation", "Barınma"], + ["ısınma", "heating", "Barınma"], + ["soba", "stove", "Barınma"], + ["odun sobası", "wood stove", "Barınma"], + ["ateş", "fire", "Barınma"], + ["ateş yakma", "fire starting", "Barınma"], + ["çıra", "kindling", "Barınma"], + ["kibrit", "matches", "Barınma"], + ["çakmak", "lighter", "Barınma"], + ["yakacak odun", "firewood", "Barınma"], + ["mangal", "charcoal grill", "Barınma"], + ["kömür", "charcoal", "Barınma"], + ["yangın söndürücü", "fire extinguisher", "Barınma"], + ["jeneratör", "generator", "Barınma"], + ["güneş paneli", "solar panel", "Barınma"], + ["akü", "battery", "Barınma"], + ["pil", "battery", "Barınma"], + ["fener", "flashlight", "Barınma"], + ["mum", "candle", "Barınma"], + ["elektrik", "electricity", "Barınma"], + ["havalandırma", "ventilation", "Barınma"], + ["tuvalet", "toilet", "Barınma"], + ["çukur tuvalet", "pit latrine", "Barınma"], + ["sanitasyon", "sanitation", "Barınma"], + ["hijyen", "hygiene", "Barınma"], + ["el yıkama", "hand washing", "Barınma"], + ["sabun", "soap", "Barınma"], + ["çöp", "waste", "Barınma"], + ["kanalizasyon", "sewage", "Barınma"], + + // --- Alet, tamir ve beceri / tools, repair and skills --- + ["düğüm", "knot", "Beceri"], + ["ip", "rope", "Beceri"], + ["halat", "rope", "Beceri"], + ["bıçak", "knife", "Beceri"], + ["balta", "axe", "Beceri"], + ["testere", "saw", "Beceri"], + ["kürek", "shovel", "Beceri"], + ["çekiç", "hammer", "Beceri"], + ["tornavida", "screwdriver", "Beceri"], + ["pense", "pliers", "Beceri"], + ["ingiliz anahtarı", "wrench", "Beceri"], + ["çivi", "nail", "Beceri"], + ["vida", "screw", "Beceri"], + ["tel", "wire", "Beceri"], + ["kaynak yapma", "welding", "Beceri"], + ["lehim", "soldering", "Beceri"], + ["tamir", "repair", "Beceri"], + ["sigorta", "fuse", "Beceri"], + ["kablo", "cable", "Beceri"], + ["tesisat", "plumbing", "Beceri"], + ["boru", "pipe", "Beceri"], + ["vana", "valve", "Beceri"], + ["sızıntı", "leak", "Beceri"], + ["lastik", "tire", "Beceri"], + ["motor", "engine", "Beceri"], + ["fren", "brake", "Beceri"], + ["yakıt", "fuel", "Beceri"], + ["benzin", "gasoline", "Beceri"], + ["mazot", "diesel", "Beceri"], + ["pusula", "compass", "Beceri"], + ["harita", "map", "Beceri"], + ["yön bulma", "navigation", "Beceri"], + ["kutup yıldızı", "polaris", "Beceri"], + ["düdük", "whistle", "Beceri"], + ["işaret", "signal", "Beceri"], + ["telsiz", "radio", "Beceri"], + ["telefon", "phone", "Beceri"], + ["radyo", "radio", "Beceri"], + ["amatör telsiz", "amateur radio", "Beceri"], + ["anten", "antenna", "Beceri"], + ["mors alfabesi", "morse code", "Beceri"], + + // --- Tarım ve hayvanlar / farming and animals --- + ["tarım", "agriculture", "Tarım"], + ["bitki", "plant", "Tarım"], + ["tohum", "seed", "Tarım"], + ["ekim", "planting", "Tarım"], + ["hasat", "harvest", "Tarım"], + ["sebze bahçesi", "vegetable garden", "Tarım"], + ["toprak", "soil", "Tarım"], + ["gübre", "fertilizer", "Tarım"], + ["kompost", "compost", "Tarım"], + ["sulama", "irrigation", "Tarım"], + ["patates", "potato", "Tarım"], + ["fasulye", "bean", "Tarım"], + ["tavuk", "chicken", "Tarım"], + ["keçi", "goat", "Tarım"], + ["koyun", "sheep", "Tarım"], + ["inek", "cow", "Tarım"], + ["arıcılık", "beekeeping", "Tarım"], + ["kesim", "slaughter", "Tarım"], + ["haşere", "pest", "Tarım"], + ["sivrisinek", "mosquito", "Tarım"], + ["fare", "rat", "Tarım"], + ["yılan", "snake", "Tarım"], + ["akrep", "scorpion", "Tarım"], + ["mantar", "mushroom", "Tarım"] +]; + +/* Türkçe aramayı İngilizceye çevirir. Önce tüm ifadeyi, sonra en uzun sözcük gruplarını + sözlükte arar. Bulamazsa basit Türkçe ekleri atmayı dener ("yanığı" → "yanık", + "kanaması" → "kanama", "ilaçlar" → "ilaç"). + Çevrilemeyen sözcükler İngilizce aramaya katılmaz, "kalan" listesinde döner. + Dönen değer: { en: "çevrilmiş arama" ya da null, alts: [eş anlamlı İngilizce karşılıklar], kalan: [...] } + + Translates a Turkish query to English: whole phrase first, then the longest word groups, + then a light Turkish suffix strip. Untranslated words are left out of the English query + and returned in "kalan". Returns { en: string|null, alts: [...], kalan: [...] }. */ +window.sozlukCevir = (function () { + var map = null; + var YUMUSAMA = { "ğ": "k", "b": "p", "c": "ç", "d": "t" }; + function norm(s) { return String(s).toLocaleLowerCase("tr").replace(/[^\p{L}\p{N}\s-]/gu, " ").replace(/\s+/g, " ").trim(); } + function build() { + map = Object.create(null); + window.SOZLUK.forEach(function (r) { + var k = norm(r[0]); + (map[k] = map[k] || []); + if (map[k].indexOf(r[1]) < 0) map[k].push(r[1]); + }); + } + // Sözcüğün olası kökleri, en uzundan kısaya / candidate stems, longest first + function stems(w) { + var out = [w]; + // Kök en az sözcüğün yarısı kadar olmalı ki "telefon" → "tel" gibi yanlış eşleşme olmasın + var min = Math.max(2, Math.ceil(w.length / 2)); + for (var cut = 1; cut <= 4 && w.length - cut >= min; cut++) { + var s = w.slice(0, w.length - cut); + out.push(s); + var last = s.charAt(s.length - 1); + if (YUMUSAMA[last]) out.push(s.slice(0, -1) + YUMUSAMA[last]); + } + return out; + } + function lookup(words) { + var head = words.slice(0, -1).join(" "); + var cands = stems(words[words.length - 1]); + for (var i = 0; i < cands.length; i++) { + var k = (head ? head + " " : "") + cands[i]; + if (map[k]) return map[k]; + } + return null; + } + return function (q) { + if (!map) build(); + var words = norm(q).split(" ").filter(Boolean); + if (!words.length) return { en: null, alts: [], kalan: [] }; + var whole = lookup(words); + if (whole) return { en: whole[0], alts: whole, kalan: [] }; + var out = [], kalan = [], i = 0; + while (i < words.length) { + var hit = null, j; + for (j = words.length; j > i; j--) { hit = lookup(words.slice(i, j)); if (hit) break; } + if (hit) { out.push(hit[0]); i = j; } + else { kalan.push(words[i]); i++; } + } + return { en: out.length ? out.join(" ") : null, alts: [], kalan: kalan }; + }; +})(); diff --git a/www/home/rehber/su-ve-gida.html b/www/home/rehber/su-ve-gida.html new file mode 100644 index 0000000..c1d5c8c --- /dev/null +++ b/www/home/rehber/su-ve-gida.html @@ -0,0 +1,141 @@ + + + + + +HAS_PrepperDisk :: Su ve Gıda + + + +
+ +
Ana Sayfa » Türkçe Rehber » Su ve Gıda
+ + + + + + + +
Ne kadar su lazım
    +
  • Kişi başı günde en az 3 litre içme suyu; sıcak havada, emziren annede, hastada ve ağır işte daha fazlası.
  • +
  • İçme, yemek ve en temel temizlik dahil kişi başı günde yaklaşık 4 litre hesapla. Evde en az 3 günlük, mümkünse 2 haftalık su bulundur.
  • +
  • Tüm ihtiyaçlar (yıkanma, çamaşır, tuvalet) için uzun vadede kişi başı günde 15 litre hedeflenir.
  • +
  • Su azsa bile içmekten kısma; susuzluk yemek eksikliğinden çok daha hızlı öldürür. Bunun yerine terlemeyi azalt: gölgede kal, ağır işi serin saatlerde yap.
  • +
  • Susuzluk belirtileri: koyu ve az idrar, baş ağrısı, ağız kuruluğu, baş dönmesi.
  • +
Dayanak: ABD Federal Acil Durum Yönetim Ajansı (FEMA) / Ready.gov su stoku önerisi; Sphere El Kitabı (insani yardım asgari standartları), su temini standardı.
+ + + + + +
Acil durumda su nerede bulunur
    +
  • Evin içinde: şebeke kesildiyse musluklardaki ve borulardaki su (en alçak musluğu aç); termosifon ya da şofben deposu (önce elektriği/gazı kapat, dibindeki musluktan al); klozetin arkasındaki rezervuar (kimyasal tablet atılmamışsa; klozet çanağındaki su değil); buz kalıpları; konserve sebze suyu.
  • +
  • Dışarıda: yağmur suyu (temiz bir yüzeyden, branda ya da kaptan), kaynak, çeşme, dere, göl. Akan su durgun sudan iyidir.
  • +
  • Kullanma: kalorifer petek ve kazan suyu, havuz ve jakuzi suyu (içmek için değil; temizlikte kullanılabilir), su yatağı, araç radyatör suyu, kokulu ya da üstünde yağlı tabaka olan sular, sel suyu.
  • +
  • Hangi kaynaktan gelirse gelsin, şebekeden gelmeyen ya da temizliğinden emin olmadığın suyu arıt.
  • +
Dayanak: ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), "Finding Emergency Water Sources"; FEMA.
+ + + + + + +
Suyu içilir hale getirme
    +
  1. Önce durult ve süz: bulanık suyu kapta birkaç saat dinlendir, üstteki berrak kısmı temiz bir bezden, kahve filtresinden ya da birkaç kat pamuklu kumaştan süzerek başka kaba al. Bu adım mikropları öldürmez ama sonraki yöntemlerin işe yaramasını sağlar.
  2. +
  3. Kaynat (en güvenilir yöntem): suyu fokur fokur kaynayana kadar ısıt ve en az 1 dakika kaynamaya devam ettir. 2000 metreden yüksekte 3 dakika. Soğuyunca kapalı, temiz kapta sakla. Tadı düzsüz gelirse iki kap arasında birkaç kez aktarıp havalandır.
  4. +
  5. Çamaşır suyu (klor): yalnızca parfümsüz, katkısız, düz çamaşır suyu. Etikette %6 sodyum hipoklorit yazıyorsa 1 litreye 2 damla, 10 litreye 20 damla (yaklaşık üçte bir çay kaşığı). Su bulanık ya da çok soğuksa iki katı. Karıştır, 30 dakika bekle. Hafif klor kokusu olmalı; yoksa aynı miktarı tekrar ekle, 15 dakika daha bekle. Oranı bilmediğin çamaşır suyuyla tahmini doz verme.
  6. +
  7. Güneşle arıtma (SODIS): kaynatacak yakıt yoksa kullan. Berrak suyu en fazla 2 litrelik, çizik olmayan şeffaf plastik (PET) ya da cam şişelere doldur, kapağını kapat. Şişeleri yatay olarak tam güneş alan bir yere (mümkünse çatıya ya da teneke üstüne) koy, en az 6 saat beklet. Hava yarı bulutluysa 2 gün üst üste beklet. Yağmurlu havada işe yaramaz. Bulanık suyla işe yaramaz.
  8. +
  9. Arıtma tableti varsa paketteki tarife göre kullan.
  10. +
  11. Hazır su filtresi varsa üreticinin talimatına uy. Çoğu taşınabilir filtre bakteri ve parazitleri tutar ama virüsleri tutmaz; mümkünse filtreden sonra klor ekle.
  12. +
+

Kaynatma, klor ve güneş mikropları öldürür ama ağır metali, tuzu, yakıtı, tarım ilacını ve diğer kimyasalları temizlemez. Yakıt ya da kimyasal kokan, üstünde yağ tabakası olan suyu içme. Deniz suyu içilmez.

+
Daha fazla oku: + Vikipedi: Su arıtımı + Su Arıtma Kitaplığı EN water treatment + Appropedia EN solar water disinfection +
Dayanak: CDC, "How to Make Water Safe in an Emergency" (kaynatma süresi); ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), "Emergency Disinfection of Drinking Water" (galon başına %6'lık çamaşır suyundan 8 damla; litre başına 2 damla buradan hesaplanmıştır); DSÖ ve Eawag (İsviçre), SODIS güneşle su dezenfeksiyonu yöntemi.
+ + + + + +
Su saklama
    +
  • Gıdaya uygun, kapaklı, temiz kaplar kullan (pet su şişeleri, damacana). Süt ve meyve suyu kutuları iyi temizlenemez, bozulur.
  • +
  • Kapları önce sabunlu suyla yıka, sonra 1 litre suya 1 çay kaşığı çamaşır suyu karışımıyla çalkala, durula.
  • +
  • Serin, karanlık yerde, yakıt ve kimyasallardan uzakta sakla. Kendi doldurduğun suyu 6 ayda bir yenile.
  • +
  • Kapların içine elle ya da ağızla dokunma. Suyu dökerek al, kepçe kullanacaksan sadece ona ait temiz bir kepçe kullan.
  • +
Dayanak: CDC, "Creating and Storing an Emergency Water Supply"; FEMA.
+ + + + + +
Elektrik kesilince buzdolabındaki yiyecekler
    +
  • Buzdolabını ve derin dondurucuyu açma. Kapalı kalan buzdolabı yiyecekleri yaklaşık 4 saat soğuk tutar.
  • +
  • Tam dolu derin dondurucu yaklaşık 48 saat, yarı dolu derin dondurucu yaklaşık 24 saat dayanır.
  • +
  • Et, tavuk, balık, süt, yumurta, pişmiş yemek gibi çabuk bozulan yiyecekler 4 °C'nin üstünde 2 saatten fazla kaldıysa at.
  • +
  • Sırayla tüket: önce buzdolabındakileri, sonra derin dondurucudakileri, en son konserve ve kuru gıdaları.
  • +
  • Hâlâ buz kristali olan donmuş yiyecek yeniden dondurulabilir ya da pişirilebilir.
  • +
  • Şüphe varsa at. Kokusuna ya da görünüşüne bakarak karar verme; besin zehirlenmesine yol açan mikropların çoğu koku yapmaz.
  • +
  • Sel suyuna değmiş yiyecekleri at (sağlam, kapalı konserve kutuları dışarıdan yıkanıp klorlu suyla dezenfekte edilebilir).
  • +
Dayanak: ABD Tarım Bakanlığı (USDA) Gıda Güvenliği ve Denetim Servisi, acil durumlarda gıda güvenliği önerileri.
+ + + + +
Konserve ve kuru gıda
    +
  • Şişmiş, sızdıran, kapağı kabarmış, derin ezik ya da kenarından paslı kutuları ve açınca köpüren, fışkıran ya da kötü kokan konserveleri tadına bakmadan at. Botulizm zehri ölümcüldür ve küçük bir tadımda bile zarar verebilir.
  • +
  • Ev yapımı konserveleri yemeden önce 10 dakika kaynatmak botulizm zehrini bozar.
  • +
  • Kuru gıdaları (bakliyat, pirinç, bulgur, un) kapalı, böcek ve fare girmeyecek kaplarda, serin ve kuru yerde sakla. Küflenmiş tahılı ve fındık-fıstığı yeme (küf zehri pişirmekle yok olmaz).
  • +
  • Açılan konserveyi aynı gün tüket; soğutma yoksa bekletme.
  • +
+ + + + + +
Güvenli pişirme ve yemek hijyeni
    +
  • Yemekten önce ve çiğ etle temastan sonra elleri sabunla yıka.
  • +
  • Eti, tavuğu ve yumurtayı iyice pişir: suyu berrak akmalı, içi pembe kalmamalı.
  • +
  • Pişmiş yemeği soğutma yoksa 2 saat içinde tüket. Artanı yeniden ısıtacaksan fokur fokur kaynayana kadar ısıt.
  • +
  • Çiğ yenen sebze ve meyveleri arıtılmış suyla yıka ya da kabuğunu soy.
  • +
  • Kapalı alanda mangal, piknik tüpü, kamp ocağı ya da odun ateşi yakma: karbonmonoksit öldürür. Pişirmeyi açık havada, binalardan ve çadırdan uzakta yap.
  • +
  • Kısıtlı yakıtla pişirme: bakliyatı önceden ıslat; kapağı kapalı pişir; kaynayan tencereyi ateşten alıp battaniyeye, yorgana sararak "saman kutusu" usulü kendi ısısıyla pişmeye bırak.
  • +
Daha fazla oku: + Gıda Kitaplığı EN food storage + Appropedia EN haybox cooking +
+ + + + + +
Bebek beslenmesi
    +
  • Emziren anne emzirmeye devam etmeli. Anne sütü afette en güvenli besindir: temiz su, yakıt ve biberon gerektirmez, bebeği enfeksiyondan korur. Stres sütü kesmez; sık emzirmek süreci sürdürür.
  • +
  • Annenin bol su içmesi ve beslenmesi öncelikli olmalı.
  • +
  • Mama hazırlanacaksa yalnızca kaynatılmış su kullan, biberon ve kapları kaynatarak temizle. Biberon temizlenemiyorsa temiz bir bardak ya da kaşıkla besle.
  • +
  • Hazırlanmış mamayı 2 saat içinde kullan, artanı at.
  • +
Dayanak: DSÖ ve UNICEF, acil durumlarda bebek ve küçük çocuk beslenmesi (IFE) operasyonel rehberi.
+ + + + + +
Önceden hazırlanacak gıda stoğu
    +
  • Pişirme ve su gerektirmeyen ya da az gerektiren yiyecekler: konserve (açacağıyla birlikte), ton balığı, kuru meyve, fındık-fıstık, bisküvi, kraker, helva, pekmez, bal, granola.
  • +
  • Uzun ömürlü temel gıdalar: bulgur, pirinç, makarna, mercimek, nohut, un, yağ, tuz, şeker, süt tozu.
  • +
  • Bebek maması, özel diyet (şeker hastası, çölyak) ihtiyaçları ve evcil hayvan maması.
  • +
  • "İlk giren ilk çıkar": yeni aldığını arkaya koy, eskiyi öne al ve tüket. Son kullanma tarihlerini yılda iki kez kontrol et.
  • +
Dayanak: AFAD "Afete Hazır Aile" rehberi ve FEMA önerilerinden özgün özet.
+ +
HAS_PrepperDisk · Türkçe Rehber · Bu sayfa çevrimdışı çalışır, yazdırılabilir.
+
+ + + diff --git a/www/home/rehber/yon-ve-isaret.html b/www/home/rehber/yon-ve-isaret.html new file mode 100644 index 0000000..e150fc1 --- /dev/null +++ b/www/home/rehber/yon-ve-isaret.html @@ -0,0 +1,101 @@ + + + + + +HAS_PrepperDisk :: Yön ve İşaretleşme + + + +
+ +
Ana Sayfa » Türkçe Rehber » Yön Bulma, İşaretleşme ve Haberleşme
+ + + + + + +
Yardım işaretleri
    +
  • Üçlü kuralı: her şeyin üçlüsü "yardım lazım" demektir: 3 düdük, 3 fener yakıp söndürme, 3 ateş (üçgen şeklinde), 3 el ateşi. Bir dakika ara verip tekrarla. Cevap olarak 2 sinyal verilir.
  • +
  • Düdük, bağırmaktan çok daha uzağa ulaşır ve daha az yorar. Enkaz altında ya da kaybolduğunda düdük çal ya da metal bir şeye 3'erli vur.
  • +
  • SOS: 3 kısa, 3 uzun, 3 kısa (· · · — — — · · ·). Fener, ayna ya da vurarak verilebilir.
  • +
  • Ayna ile işaret: güneşi aynadan yansıt. Diğer elinin iki parmağını V yapıp hedefe (uçak, tepe, gemi) doğrult, yansıyan ışığı parmaklarının arasından hedefe gönder. Kilometrelerce uzaktan görülür.
  • +
  • Duman: gündüz ateşe yeşil yaprak ya da lastik eklersen koyu duman olur ve uzaktan görülür; gece ise parlak alev görünür.
  • +
  • Parlak renkli bez, branda ya da giysiyi açık alana, yükseğe as.
  • +
+ + + + + +
Helikopter ve uçaktan görülecek yer işaretleri
+

Açık bir alanda, zeminle zıt renkte malzemeyle (taş, dal, bez, karda ayak izi), her biri en az 3 metre boyunda harfler yap:

+ + + + + + + +
İşaretAnlamı
VYardım gerekiyor
XTıbbi yardım gerekiyor
NHayır
YEvet
→ (ok)Bu yönde ilerliyoruz
+

İki kolunu "Y" şeklinde yukarı açmak "evet, yardım lazım", bir kolu yukarı bir kolu aşağı tutmak "hayır, yardım gerekmiyor" demektir.

+
Dayanak: Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) Ek 12 ve IAMSAR el kitabı, yerden havaya görsel işaret kodu.
+ + + + +
Pusulasız yön bulma
    +
  • Güneş: doğudan doğar, batıdan batar. Türkiye'de öğle saatlerinde güneş güneydedir; gölgen kuzeyi gösterir.
  • +
  • Gölge çubuğu yöntemi: düz bir zemine 1 metre kadar bir çubuk dik. Gölgenin ucunu bir taşla işaretle. 15–20 dakika bekle, yeni gölge ucunu ikinci taşla işaretle. Birinci taştan ikinciye çizilen çizgi kabaca batıdan doğuya gider. Bu çizgiye dik durup birinci taş solunda kalırsa yüzün kuzeye bakar.
  • +
  • Kutup Yıldızı (gece): Büyükayı'yı (kepçe şeklindeki 7 yıldız) bul. Kepçenin ağız tarafındaki iki yıldızı birleştiren çizgiyi, aralarındaki mesafenin yaklaşık 5 katı kadar uzat. Ulaştığın orta parlaklıktaki yıldız Kutup Yıldızı'dır ve kuzeyi gösterir.
  • +
  • Ay: ay da doğudan doğar, batıdan batar.
  • +
  • Ağaçlardaki yosun, karınca yuvası gibi "doğal pusula" yöntemleri güvenilir değildir; kullanma.
  • +
  • Telefonun GPS'i internetsiz de konum bulur. Önceden çevrimdışı harita indirdiysen (ya da bu kutudaki Haritalar bölümünden) konumunu görebilirsin.
  • +
+ + + + +
Kaybolursan
    +
  • DUR: Dur, otur, sakinleş. Panikle yürümek seni daha da uzaklaştırır.
  • +
  • Biri nerede olduğunu biliyorsa ya da aranacağını düşünüyorsan olduğun yerde kal; aranan kişiyi bulmak, hareket edeni bulmaktan çok daha kolaydır.
  • +
  • Önceliğin sırası: barınak (soğuk ve yağmurdan korunma), işaret, su, en son yiyecek.
  • +
  • Hareket etmen gerekiyorsa aşağı doğru dere yatağını izlemek genellikle yerleşime çıkarır; ama dik şelale ve kayalıklara dikkat et. Geçtiğin yerlere işaret bırak.
  • +
  • Hava kararmadan en az bir saat önce yürümeyi bırak, barınak hazırla.
  • +
+ + + + + +
Radyo ve telsiz
    +
  • Pilli ya da kurmalı bir FM/AM radyo afette en güvenilir bilgi kaynağıdır. TRT radyoları ve yerel radyolar yetkililerin duyurularını yayımlar. Pili idareli kullan, haber saatlerinde aç.
  • +
  • PMR446 telsizler (lisanssız el telsizleri) düz arazide birkaç kilometre, şehirde birkaç yüz metre ile birkaç kilometre arası menzile sahiptir. Aile ya da mahalle olarak önceden ortak bir kanal ve dinleme saatleri belirleyin (örneğin her saat başı 5 dakika).
  • +
  • Telsizde kısa ve net konuş: önce kime, sonra kim olduğunu söyle, mesajı ver, "tamam" de. Acil durum mesajını yayında olan konuşmaları keserek verebilirsin.
  • +
  • Amatör telsizciler (TAMSAT, TRAC gibi dernekler) büyük afetlerde gönüllü haberleşme ağları kurar. Çevrende amatör telsizci varsa ona mesajını ilettirebilirsin.
  • +
Daha fazla oku: + Vikipedi: PMR446 + Amatör Telsiz EN emergency communication +
+ + + + +
Telefon
    +
  • Şebekeler aşırı yüklenir: arama yerine SMS gönder; SMS sırada bekler ve şebeke açıldığında iletilir.
  • +
  • Kısa ve bilgi dolu yaz: "Ben Ayşe, iyiyim, X okulunun bahçesindeyiz, telefon %20."
  • +
  • 112 Türkiye'de tüm acil durumlar için tek numaradır (ambulans, itfaiye, polis, jandarma, AFAD). Kendi operatörün çekmiyorsa telefon 112'yi başka bir operatörün şebekesi üzerinden aramayı dener; "yalnızca acil arama" yazıyorsa yine de dene.
  • +
  • Pil tasarrufu: parlaklığı düşür, Bluetooth ve konum servisini kapat, uçak modunda tut ve belirli saatlerde aç.
  • +
  • Bu kutunun Wi-Fi ağına bağlanan herkes, internet olmasa da buradaki sayfalara ulaşabilir. Ağın adını ve şifresini çevrendekilere söyle.
  • +
+ +
HAS_PrepperDisk · Türkçe Rehber · Bu sayfa çevrimdışı çalışır, yazdırılabilir.
+
+ + +